Ибн Баттута

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ибн Баттута
ғәр. ابن بطوطة
Портрет
Эшмәкәрлек төрө:

сәйәхәтсе-тикшеренеүсе, географ, яҙыусы, картограф, Ҡаҙый

Тыуған көнө:

24 февраль 1304

Тыуған урыны:

Мариниды[d], Танжер[d]

Ил:

Flag of Morocco 1258 1659.svg Мариниды[d]

Вафат булған көнө:

1368

Вафат булған урыны:

Мариниды[d], Марракеш[d]

Commons-logo.svg Ибн Баттута Викимилектә
Ибн Баттута.

Ибн Батту́та (ғәр. أبو عبد الله محمد ابن بطوطة‎, тулы исеме Ибн Баттута Әбү Абдаллаһ Мөхәммәд ибн Абдаллаһ әл-Лавати әт-Танджи; 25 февраль, 1304, Тәнжәр, Марокко — 1377, Фәс) — данлыҡлы ғәрәп сәйәхәтсеһе һәм илгиҙәр сауҙагәре. Ислам донъяһының барлыҡ илдәрен — Болғарҙан Момбасаға, Тимбуктунан Ҡытайға тиклем тотош урап сыҡҡан. Мальдив утрауҙарында 9 ай булғанда шундағы солтан ҡыҙына өйләнгән. «Подарок созерцающим о диковинках городов и чудесах странствий» тигән китап авторы.

Сәйәхәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1325 йылдың 14 июнендә Ибн Баттута Тәнжәрҙән Мәккәгә хажға юллана. Сахара сүленән үткәндә сәйхәтен артабан дауам итеү теләге уяна. Ул Африкала, Урта һәм Алыҫ Шәреҡтә булып ҡайта.

Ибн Баттута Мысыр аша үтеп, Джиддәгә барырға йыйынғанда ырыу-ара һуғыштарға юлығып, Ҡәһирәгә кире ҡайта. Артабан Иерусалим, Дамаск (Шам), Мәккә, Басра, Бағдад тарафтарына юл ала.

1330 йылда Ибн Баттута Ҡыҙыл диңгеҙ аша Аденға килә (Йемен). Артабан Сомалиға юл тота. Африка ярҙарында урынлашҡан омбаса һәм Килва ҡалаларында ҡара кешеләрҙе күреп, шаҡ ҡата. Мәккәгә кире ҡайтыр өсөн ему пришлось совершить Фарсы ҡултығы һәм Ғәрәбстан ярымутрауын урап сығырға тура килә.

Кесе Азияға (Румға) сәйәхәте 1332 йылда башлана. Генуя карабында ул Алайаға, Антальяға, Лаодикеяға, Икониумға (Конья), Кайсериға, Себастияға килеп сыға. 1333 йыл аҙағында Синоп портына бара.

Ул яңынан-яңы сәйәхәттәргә ашҡынып тора. Кафа (хәҙер Феодосия) аша Солхат, Азов, шунан Кавказға юл тота. 1334 йылдың 6 майында сәйәхәтсе Алтын Урҙа ханы Үзбәк хандың һарайына барып эләгә. Хан уны бик ҙурлап ҡабул итә. Яҡынса Биштау (Пятигорск) тирәһендә була был. Болғарға барыуы бәхәстәр уята. Нисек кенә булмаһын, Хажи-Тарханда (хәҙерге Әстерхан) булыуы билдәле. Ул хандың бер ҡатыны Баялун-хатунды (Византия императоры Андроник III ҡыҙы), Константинополгә (хәҙер Истанбул) атаһы янына оҙатып барырға алына. Византияла ғәрәп сәйәхәтсеһе бер ай ҙа алты көн була. Бынан һуң Оло Иҙелгә(Волга) кире әйләнә, ноябрь уртаһында Һарай-Беркегә килә. 1334 йылдың 10 декабрендә Ибн Баттута Алтын Урҙа баш ҡалаһынан хорезм каруанына ҡушылып юлға сыға. Сарай-Джук аша Урта Азияға юллана.

Урта Азиянан Һиндостанға барып етә, унда 8 йыл йәшәй, ҡазый, факиһ булып эшләй. Күп мажаралар кисереп, Баттута йәнәһе Кантон портына етә, шунан Малайзия, Бенгалия, һиндостан аша Мароккоға барып сыға (1349). Ҡытайҙа булыуы шикле, сөнки яҙмаларҙа хата күп. 1350—1351 йылдарҙа Ибн Баттута дипломатик миссия менән Гранадаға ебәрелә.

1352 Ибн Баттута Африкаға сәйәхәткә сыға. Ҙур ауырлыҡтар менән ул Сахараны үтеп, Мали империяһына етә, Нигер йылғаһына барып сыға[1].

Ибн Баттутаның иҫтәлектәре — урта быуаттағы Мали тураһында төп сығанаҡ булып тора.

Тарихи әһәмиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ибн Баттута барлығы 120 700 км юл үткән, быны хатта бөгөнгө транспорт мөмкинлектәре менән дә башҡарыу бик ауыр.Ҡайҙа булғанын Ибн Баттута бик тулы яҙып ҡалдырған. Тәүге тапҡыр Европала (латин)теленә тәржемә ителгән (1818) — «De Mohammede Ebn-Batuto Arabe Tingitano ejusque itineribus», шунан 1829 инглиз теленә — «The Travels of Ibn Batuta, translated from the abridged Arabic MS. Copies by Lec».

Рәсәй тарихы өсөн Алтын Урҙаның Үзбәк хан осоро ҡыҙыҡһыныу уята. 1874 йылда Петербургта ғәрәп текслы һәм француз теленә тәржемә менән сыға — (Voyages d’Ibn Batoutah. Texte arabe, accompagné d’une tradition par C. Defrémery et B.R. Sanuinetti)

Сәйәхәт маршруттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Үҙ ғүмерендә Ибн Баттута 73 000 милдән (117 500 км) ашыу юл үтә һәм хәҙерге заман эквивалентына тура килгән 44 илдә була[2]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Цивилизации долины Нигера: Легенды и золото. Ч.2 Мали.
  2. Jerry Bently, Old World Encounters: Cross-Cultural Contacts and Exchanges in Pre-Modern Times (New York: Oxford University Press, 1993),114.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Милославский Г. В. Ибн-Баттута. — М.: Мысль, 1974. — 80 с. (Замечательные географы и путешественники).
  • Тимофеев И. В. Ибн Баттута. — М.: Молодая гвардия, 1983. — 270 с.
  • Ибрагимов Н. Ибн Баттута и его путешествия по Средней Азии. — М.: Наука, 1988.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]