Сана

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Ҡала
Сана
ғәр. صنعاء
Skyline in Sana'a, April 2013.jpg
Ил

Йәмән

Координаталар

15°21′00″ с. ш. 44°12′00″ в. д.HGЯO

Мэр

Абдул-Ҡадир Хилал

Беренсе мәртәбә телгә алынған

I быуат

Майҙаны

126 км²

Диңгеҙ кимәленән бейеклеге

2200 м

Климат тибы

тропик, сүлле

Халҡы

2 575 347[1] кеше (2012)

Тығыҙлығы

20 439,26 кеше/км²

Сәғәт бүлкәте

UTC+3

Телефон коды 01
Сана (Земля)
Сана
Сана

Сана[2] (баҫым ҡуйыу варианттары: Сана́ һәм Са́на; ғәр. صنعاء‎صنعاء) — Йәмәндең баш ҡалаһы һәм илдең иң ҙур ҡалаһы. Халҡы — 2 575 347 кеше (2012).

Атаманың барлыҡҡа килеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Топонимика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сана — ике эра араһында нигеҙләнгән боронғо ҡала. Топоним көньяҡ ғәрәп сығышлы һәм «ныҡ, нығытылған ҡаралты» тигәнде аңлата.

Заманса норматив урыҫса исеме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1966 йылда ғәрәп географик атамаларын урыҫса яҙыу ҡағиҙәләре рәсми раҫлана. Транскрипция нигеҙендә, ҡала «Санъа»[3] (ғәр. صنعاء‎صنعاء) тип яҙылырға тейеш. Әммә атама ҡәҙимге «Сана» формаһында һаҡланып ҡала. 1986 йылда баҫылған «Сит ил географик атамалары һүҙлеге»ндә (Словарь географических названий зарубежных стран) шулай уҡ традицион «Сана» формаһы бирелгән.

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡала илдең эске өлөшөндәге яҫы таулыҡта, диңгеҙ кимәленән 2200 метр бейеклектә урынлашҡан, уны тирә-яҡап тауҙар уратып алған.

Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сана климаты сүлле тропик. Әммә диңгеҙ кимәленән юғары бейеклектә (2200 м) урынлашҡанға күрә, ҡалала климат йомшаҡ. Йәй йылы һәм тик һирәк кенә ныҡ эҫе була. Ҡыш йомшаҡ, ҡайһы ваҡыт ҡырау төшөүе мөмкин.

Ҡала климаты
Күрһәткес Ғин Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Йыл
Абсолют максимум, °C 28 28 31 31 32 32 32 32 32 33 29 28 33
Уртаса максимум, °C 22 23 24 24 26 28 28 27 26 23 22 21 25
Уртаса температура, °C 16 18 20 20 22 23 24 23 22 18 16 15 20
Уртаса минимум, °C 10 12 15 16 18 19 20 19 18 13 10 10 15
Абсолют минимум, °C 1 2 7 8 7 11 8 7 8 3 1 0 0
Яуым-төшөм нормаһы, мм 0 2 9,9 14,7 4,7 17,8 49,9 63,6 24 7,5 4,4 0 198,5
Сығанаҡ: Национальный погодный сервис, weatherbase
Сана
Санала балсыҡ йорттар

.

Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Йыл Халҡы
1911 20 000
1921 23 000
1931 25 000
1940 80 000
1963 100 000
1965 110 000
Йыл Халҡы
1975 134 600
1981 280 000
1986 427 505
1994 954 448
2001 1 590 624
2005 1 451 937

Иҡтисад[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡалала биҙәнеү әйберҙәре, көмөш, күн әйберҙәре, ебәк, балаҫ, ҡәһүә, сәнғәт әйберҙәре, туҡымалар менән сауҙа итәләр, туризм хеҙмәте әүҙем күрһәтелә.

Иҫтәлекле урындар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Дар әл-Хәжәр — Имам Яхъя ибн Мөхәммәдтең йәйге резиденцияһы. Элек Сана янында, ә хәҙер ҡала ситендә урынлашҡан.

Ҡалала төрлө ҙурлыҡтағы 50-гә яҡын мәсет бар, шунлыҡтан борон Сана ҡалаһын «күп манаралы» тип йөрөткәндәр.[4]

  • Бөйөк мәсет (Мәсет әл-Джами әл-Кәбир) (VII быуат)
  • Сәләх-әт-Дин мәсете (XIII йәки XIV быуат, ә манара XVI быуатта төҙөлгән)
  • Әл-Баҡырийа мәсет (1597 йыл)
  • Талха мәсете (1619—1620 йылдар)
  • Әл-Мәһди мәсете (1750—1751 йылдар)
  • Әс-Сәлих мәсете
  • Милли музей
  • Ғәскәр музейы
  • Суҡ-әл-Милх (үҙәк баҙар)
  • Суҡ-әл-Ҡат баҙары (Иҫке ҡаланың көнсығышында) — ғәрәп баҙарҙарының иң боронғоларының береһе
  • Иҫке ҡаланың урамдары һәм тыҡрыҡтары
  • Йорт-манаралар
  • Дар әл-Хәжәр — Имам Яхъя ибн Мөхәммәдтең йәйге резиденцияһы

Туғандаш ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. http://www.world-gazetteer.com, Yemen, divisions
  2. Государства Аравийского полуострова // Атлас мира / сост. и подгот. к изд. ПКО «Картография» в 2009 г., гл. ред. Г. В. Поздняк. — М. : ПКО «Картография» : Изд-во Оникс, 2010. — С. 118—119. — ISBN 978-5-85120-295-7 (Картография). — ISBN 978-5-488-02609-4 (Оникс).
  3. Инструкция по передаче на картах географических названий арабских стран. — М.: Наука 1966. — С. 26.
  4. Азия.
  5. Сомонаи расмии Мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ дар шаҳри Душанбе
  6. Ankara Büyükşehir Belediyesi Kardeş Şehirleri, Turkish & African cultural, and social economical co-opeartion association, abgerufen 11 am.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Густерин П. В. Йеменская Республика и её города. — М.: Международные отношения, 2006.
  • Густерин П. Дар-аль-хаджар — дворец на скале // Азия и Африка сегодня. — 2007. — № 11.
  • Густерин П. В. Города Арабского Востока. — М.: Восток—Запад, 2007. — 352 с. — (Энциклопедический справочник). — 2000 экз. — ISBN 978-5-478-00729-4.
  • Густерин П. В. Санайская группа сотрудничества: результаты и перспективы // Дипломатическая служба. — 2009. — № 2.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]