Ханой

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Үҙәк ҡарамағындағы ҡала
Вьетнамдың баш ҡалаһы
Ханой
вьетн. Hà Nội
Hanoi Montage.jpg
Флаг
Flag of Hanoi (proposal).svg
Ил

Вьетнам

Координаталар

21°06′00″ с. ш. 105°49′00″ в. д.HGЯO

Эске бүленеш

10 ҡала районы, 18 ауыл һәм 1 ҡала

Глава

Нгуен Дук Тунг[d]

Нигеҙләнгән

1010

Элекке исеме

Тханглонг, Донгдо, Донгкуан, Донгкинь, Бактхань и др.

Үҙәк ҡарамағындағы ҡала
Вьетнамдың баш ҡалаһы с

2 сентября 1945

Майҙаны

3344,7 км²

Рәсми теле

вьетнам

Халҡы

7 588 000 кеше (2015)

Тығыҙлығы

1927,90 кеше/км²

Милли состав

вьеттар, ҡытайҙар, мыонгтар

Сәғәт бүлкәте

UTC+7

Телефон коды

+84 4

Почта индексы

10

Рәсми сайт

hanoi.gov.vn

Ханой (Земля)
Ханой
Ханой

Хано́й (вьетн. Hà Nội, тьы-ном 河内, һүҙмә-һүҙ - «ике йылға араһындағы ҡала» йәки «йылға менән уратып алынған урын») — Вьетнамдың баш ҡалаһы һәм халҡының иҫәбе буйынса илдәге икенсе ҡала. Илдең тѳп сәйәси, мәғариф, мәҙәниәт үҙәге һәм әһәмиәте буйынса Хошимин ҡалаһынан һуң икенсе сәнәғәт үҙәге. 1902 йылдан 1953 йылға тиклем Француз Һинд -Ҡытайҙың баш ҡалаһы, 1954 йылдан 1976 йылға тиклем Вьетнам Демократик Республикаһы (Тѳньяҡ Вьетнамдың).

Урынлашыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Расположение

Расположен на берегу реки [Хонгха. Географические координаты 21°02′ с. ш. 105°51′ в. д.HGЯO. Халҡы — 2009 йылға ҡарата 6448837 кеше. 2008 йылдың 1 авгусынан Ханой майҙаны, уға яҡын ятҡан район һәм территорияларҙың ҡушылыуы арҡаһында, ѳс тапҡырҙан да күберәккә артып китә. Бѳгѳн Вьетнамдың баш ҡалаһы 3 345 км² дѳйѳм майҙанға эйә. Территорияһының ҙурлығы буйынса Ханой доняның 17 ҡалаһы ингән исемлеккә инә.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡаланың тарихы 1010 йылдан, император Ли Тхай Тойҙың Дайла ҡәлғәһе эргәһендә ҡала тѳҙѳргә һәм унда дәүләттең баш ҡалаһы Дайковьетты Хоалынан күсереп ултыртырға тигән бойороҡ биргәндән һуң башлана. Яңы ҡала «Тханглонг» (вьетн. Thăng Long, тьы-ном 昇龍, «Взлетающий дракон»)тигән исем ала. «Ханой» исеме 1831 йылда, император Минг Манг бойороғонан һуң, файҙаланыла башлай. Ҡала шулай уҡ, Ҡалып:Вьетнамго2исемен дә йѳрѳтә. [1]. Ханой эре сәнәғәт үҙәге лә (машиналар тѳҙѳү, химия, еңел сәнәғәт буйынса). 1961—1962 йылдарҙа Ханойҙың генераль планы совет архитекторы Игорь Александрович Алфёров етәкселегендә тѳҙѳлә. Американың сәйәхәтселәр ѳсѳн сығарылған Travel + Leisure журналы хәбәр итеүенсә, 2006 йылда Ханой туристар ѳсѳн иң матур һаналған, ун Азия ҡалаһы исемлегенә инә. [2] 2010 йылдың 1-10 октябрендә Ханойҙа ҡаланың 100 йыллығына арналған юбилей сараһы уҙа.

Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡаланың климаты субэкваториаль, муссонлы. Һауа шарттары апрелдән ноябргә тиклем эҫе һәм еүеш, ә декабрҙән мартҡа тиклем ҡоро, һалҡын була. Еүеш миҙгел осоронда кѳньяҡ һәм кѳньяҡ-кѳнсығыш ел муссондар килтерә. Был ваҡытта тынсыу һәм эҫе һауа була һәм кѳн һайын тиерлек ямғыр яуа. Ҡоро миҙгелдә материктан ҡоро һәм сағыштырмаса һалҡын һауа килтергән тѳньяҡ һәм тѳньяҡ-кѳнсығыш еле иҫә. Был осорҙа яуым-тѳшѳм һирәк була. Июлдең уртаса температураһы яҡынса 29,5°C-ҡа, ғинуарҙыҡы 17°C-ҡа тиң. Ҡайһы саҡтарҙа 6—7°C-ҡа тиклем һыуытыуы ла ихтимал.

Ҡала климаты
Күрһәткес Ғин Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Йыл
Абсолют максимум, °C 32 34,7 37,2 39 40 40,4 40,1 38,2 39 35,5 34,7 31,5 40,4
Уртаса максимум, °C 20,1 20,8 23,2 27,7 31,6 33,4 33,4 32,7 31,8 29,3 25,9 22,2 27,7
Уртаса температура, °C 17 18,3 20,5 24,3 27,6 29,5 29,5 29 28 25,6 22,2 18,6 24,2
Уртаса минимум, °C 14,9 16,3 18,6 22,2 24,9 26,8 26,9 26,5 25,6 23,2 19,6 16,1 21,8
Абсолют минимум, °C 5 6 7,4 13 17,2 20 22,2 22,2 17,4 14 10 5 5
Яуым-төшөм нормаһы, мм 18 25 42 83 200 265 298 312 191 143 58 21 1655
Сығанаҡ: Погода и климат

Административ бүленеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Административная карта Ханоя на 2008 год

2016 йылға Ханойға:

12 ҡала районы (quận)
  • Бадинь (Ханой)— сәйәси үҙәге,
  • Бактыльем
  • Донгда,
  • Каузяй— мѳһим күпер исеме буйынса,
  • Лонгбьен,
  • Намтыльем,
  • Тэйхо,
  • Тханьсуан,
  • Хадонг — 2000 йылда ҡушылған элекке ҡала. «Хадонг» ебәге етештереү (Ебәк ауылы) менән билдәле.
  • Хайбачынг
  • Хоангмай,
  • Хоанкьем (Ханой)— ошо уҡ исемдәге күле булған иҫке ҡала үҙәге.
  • Шонтэй (ҡала);
һәм 17 ѳйәҙ (huyện):
  • Бави,
  • Данфыонг,
  • Донгань,
  • Зялам,
  • Куокоай,
  • Мелинь,
  • Мидык,
  • Тханьоай,
  • Тханьчи,
  • Тхатьтхат,
  • Тхыонгтин,
  • Тьыонгми,
  • Фуктхо,
  • Фусюен,
  • Хоайдык,
  • Шокшон,
  • Ынгхоа инә.

Иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ханойҙа илдең эре банкылары һәм компаниялары урынлашҡан —Вьетнам дәүләт банкы (Хоанкьем (Ханой)|Хоанкьем), Vietnam Bank for Agriculture and Rural Development (Бадинь (Ханой)|Бадинь), Vietinbank (Хоанкьем), Вьетнамдың инвестициялар һәм үҫеш банкы|Bank for Investment and Development of Vietnam (Хоанкьем), Vietcombank (Хоанкьем), PetroVietnam (Бадинь), Petrolimex (Лонгбьен), [[Vietnam Electricity (Бадинь), Vietnam Airlines (Лонгбьен), Viettel Group (Намтыльем), Vietnam Posts and Telecommunications Group (Донгда), Vietnamobile, Vinacomin (Донгда), Vietnam Railway Corporation, Bao Viet Holdings (Хоанкьем), FPT Group (Каузай).

Иҫтәлекле урындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ханойская башня — неофициальный символ города
  • Президент һарайы (Ханой)— Вьетнам президентының рәсми резиденцияһы.
  • Ханой таянысы — уның башнялы, флаг эленгән үҙәк ѳлѳшѳ ЮНЕСКОның Бѳтә Донъя мираҫы объекттары исемлегенә индерелгән.
  • ПрезидентХо Ши Мина мавзолейының архитектур ансамбле. Бина лотос сәскәһе формаһында эшләнгән, ундағы экспонаттар башлыса Хо Ши Минға, илгә һәм Вьетнам халҡына арналған.[3].
  • Әҙәбиәт храмы — Вьетнамдың тәүге университеты"[4]. Система стел докторов признана ЮНЕСКО мировым документационным наследием[4].
  • Тай (күл) — Ханойҙағы иң ҙур күл. Ҡаланың тѳньяҡ-ңѳнбайышында урынлашҡан, бындағы иң матур урындарҙың береһе һанала. Уның яр буйҙарында бик күп храм һәм һарай ҡоролмалары бар.
  • Хоанкьем(Озеро Возвращённого меча)
  • Вьетнам этнология музейы
  • [[Вьетнам хәрби тарих музейы (армия музейы). Вьетнам ҡораллы кѳстәренең хәрби юлына арналған. Музей эргәһендә Ленин исемендәге парк бар.
  • Ханой Хилтон (Хоало) — тѳрмә-музей. Унда АҠШ президентына экс-кндидат Джон Маккейн тотҡонлоҡта булған
  • [[Ханойҙың Дуҫлыҡ һәм мәҙәниәт һарайы – Ханойҙағы иң эре мәҙәни үҙәк.

Мәғариф[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Ле Куй Дон исмендәге Вьетнам дәүләт техник университеты.

Туғандаш ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Партнёр-ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Список самых высоких зданий Ханоя

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Е. Чекулаева; «Я познаю мир: Детская энциклопедия: Города мира». — Москва: Издательство АСТ; Издательство «Апрель», 1999 год — стр. 480.