Ирәндек (йыр)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
«Ирәндек»
Йыр
Жанр

башҡорт халыҡ йыры

Башҡарыу теле

башҡортса

Дауамлығы

3,5 мин

«Ирәндек» — башҡорт халыҡ йыры, ҡыҫҡа көй.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Йырҙың тексы

Һай!.. Иртәнсәккәй тороп, бер ҡараһам,
Уң ҡулында көмөш йөҙөк,
Ҡуш беләҙек, билкәй нәҙек,
Саңҡ-саңҡ итә Ирәндек бөркөтө,
Һай!.. Саңҡ-саңҡ итә Ирәндек бөркөтө.
Өмөт өҙмәң, дуҫтар, был донъянан,
Уң ҡулында көмөш йөҙөк,
Ҡуш беләҙек, билкәй нәҙек,
Байрам булып китер бер көндө,
Һай!.. Байрам булып китер бер көндө.

Һай!.. Ат башҡайы менән ир башҡайы,
Уң ҡулында көмөш йөҙөк,
Ҡуш беләҙек, билкәй нәҙек,
Эсер һыуы бөтмәһә, бер ҡайта.
Һай!..Эсер һыуы бөтмәһә, бер ҡайта.
Ҡыҙ балаҡай китһә, һис ҡайта алмай,
Уң ҡулында көмөш йөҙөк,
Ҡуш беләҙек, билкәй нәҙек,
Ят ерҙәрҙә башын ҡартайта,
Һай!..Ят ерҙәрҙә башын ҡартайта.

Һай!.. Иркәләрмен, тинем, кис килермен, тинем,
Уң ҡулында көмөш йөҙөк,
Ҡуш беләҙек, билкәй нәҙек,
Ҡарттар күрер, ярамай, йәнем, ти.
Һай!..Ҡарттар күрер, ярамай, йәнем, ти.
Һай!.. Һул битенән үҙен һурып үптем,
Уң ҡулында көмөш йөҙөк,
Ҡуш беләҙек, билкәй нәҙек,
Ҡарттар беҙгә ҡарамай, йәнем, тип,
Һай!..Ҡарттар беҙгә ҡарамай, йәнем, тип.

«Ирәндек» йырын тәүге тапҡыр С. Ғәбәши яҙып ала һәм «Башҡорт халыҡ йырҙары» (1935) йыйынтығында баҫтыра. Артабан был йыр төрлө йылдарҙа Л. Н. Лебединский, И. В. Салтыков, Ғ.З. Сөләймәнов, Хөсәйен Әхмәтов тарафынан яҙып алынған. Йыр һәм инструменталь көй варианттарын К. М. Дияровтан Ф. Х. Камаев яҙып ала. Легендаларҙың береһе буйынса, «Ирәндек» йырын XVIII быуат уртаһында Ирәндек һырты матурлығына хайран ҡалған һунарсы Болғаир ижад иткән.

Һүрәтләмәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Дәртле бейеү көйлө боронғо һунарсы йыры. Куплет формалы һәм ҙур булмаған диапазонлы көйгә асыҡ ритм, юғарыға ынтылыусы интонация һәм етеҙ темп хас.

Башҡарыусылар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

«Ирәндек» башҡорт халыҡ йырын Р. Ә. Гәрәев, Ф. Ф. Гәрәев, А. Ғ. Ғәлимов, Ф. З. Сәлихов, Ғ. С. Хәбибуллин, Флүрә Килдейәрова башҡара.

Ҡулланыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

«Ирәндек» йырын тауыш һәм фортепиано өсөн — М. М. Вәлиев, Х.Ә. Әхмәтов, хор (a capella) өсөн — С. Ғәбәши, Салауат Низаметдинов, М. П. Фоменков, хор һәм симфоник оркестр өсөн И. В. Салтыков эшкәртә. Йырҙың көйө «Сыңрау торна» балетында, М.М. Вәлиевтың «Һаҡмар» операһында, Н.Ғ. Сабитовтың Скрипка менән оркестр өсөн беренсе концертында, Х.Ф. Мостаев ҡуйған шул уҡ исемле бейеүҙә ҡулланыла.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]