Максимилиан I (Изге Рим империяһы императоры)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Максимилиан I
нем. Maximilian I
Максимилиан I
Император Максимилиан I. Альбрехт Дюрер портреты (1519 йыл)
Максимилиан I
Германия короле
16 февраль, 1486 — 12 ғинуар, 1519
Коронация: 9 апрель, 1486, Ҡалып:МК
Алда килеүсе: Фридрих III
Һуңыраҡ килеүсе: Карл V
1493 — 12 ғинуар, 1519
Алда килеүсе: Фридрих III
Һуңыраҡ килеүсе: Карл V
4 февраль, 1508 — 12 ғинуар, 1519
Алда килеүсе: Фридрих III
Һуңыраҡ килеүсе: Карл V
1490 — 12 январь, 1519
Алда килеүсе: Сигизмунд
Һуңыраҡ килеүсе: Карл V
20 август, 1477 — 27 март, 1482
Соправитель: Мария Бургундская (1477 — 27 март, 1482)
Алда килеүсе: Карл Ҡыйыу
Һуңыраҡ килеүсе: Филипп I Матур
 
Дине: Католик сиркәүе
Тыуған: 22 март 1459({{padleft:1459|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:22|2|0}})
замок Нойштадт, Австрия
Үлгән: 12 ғинуар 1519({{padleft:1519|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:12|2|0}}) (59 йәш)
Вельс, Австрия
Ерләнгән: Изге Георг капеллаһы, Винер-Нойштадт
Династия: Габсбургтар
Атаһы: Фридрих III
Әсәһе: Элеонора Португальская
Ҡатыны: 1. Мария Бургундская
2. Бьянка Сфорца
Балалары: (1 никахтан): 1. Филипп I Матур
2. Маргарита Австрийская
 
Автограф: Автограф

Максимилиан I (нем. Maximilian I; 22 март, 1459, Нойштадт — 12 ғинуар, 1519, Вельс) — Германия короле (Рим короле) — 1486 йылдың 16 февраленән алып, Изге Рим империяһы императоры — 1508 йылдың 4 февраленән алып, Австрия эрцгерцогы — 1493 йылдың 19 авгусынан алып, Германия һәм Австрия дәүләт системаларының реформаторы һәм күп милләтле Европаның яртыһына ғына түгел, диңгеҙ аръяғы колонияларына тиклем йәйелгән Габсбургтар дәүләте архитекторҙарының береһе.

Йәш йылдарҙа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бала саҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бернхард Штригель. Император Максимилиан һәм уның ғаиләһе портреты

Максимилиан I Австрия эрцгерцогы һәм Изге Рим империяһы императоры Фридрих III һәм Португалия короле Дуарте ҡыҙы Элеонора Португальскаяның икенсе улы[1]. 25 март көнө ул Нойштадттағы Изге Георгий сиркәүендә суҡындырыла, уның крестный атаһы император Фридрихтың ышанысы менән файҙаланған воевода Николас Уйлаки була. Бала саҡта әсәһе уға ҙур йоғонто яһай, холҡо менән дә ул әсәһенә оҡшаған була. Әсәһенең иртә үлеүе (1467 йылда) Максимилиан өсөн ҙур ҡайғы була[2].

Уның өлкән Кристоф ағаһы сабый саҡта вафат була һәм Максимилианды бик бәләкәй саҡтан уҡ атаһының вариҫы булараҡ әҙерләй башлайҙар. Башта Максимилианды тәрбиәләү менән әсәһе шөғөлләнә, әммә һуңыраҡ Фридрих, улы үтә иркә булып үҫә тип, әсәһенән алып уны тәрбиәсе итеп тәғәйенләнгән священник Петер Энгельбрехтҡа бирә.

Яңы тәрбиәсе белемде Максимилиандың мейеһенә һеңдерергә тырышып ҡарай, әммә ул тиклем уңыштарға тарымай. Бер аҙҙан әсәһе грамматика уҡытыусыһы итеп Томас фон Циллиның тәғәйенләүенә ирешә ала. Шулай уҡ ҙур иғтибар сиркәү яҙыуына бүленә, әммә Максимилиан әсәһенең йоғонтоһо арҡаһында үҙ аңлауынса ғына, ҡайһы берҙә католик сиркәү менән ҡапма - ҡаршылыҡлы фекерҙәргә килеп, ышана[2]. Ул ваҡыттағы хроника яҙыусылары Максимилиан ҙур күләмле белемде үҙләштерә алмағанын йәшермәй.

Максимилиан телдәр өйрәнеүгә һәләтле була һәм фламанд, француз һәм инглиз телдәрен үҙләштерә, латынь телен бигүк яҡшы белмәй. Шулай уҡ уҡытыусылар Максимилиандың тотлоғоуын бөтөрөргә тырыша, әммә ҙур уңыштарға ирешә алмайҙар. Ҙур иғтибар физик күнегеүҙәргә һәм һунарға бүленә. Һөҙөмтәлә Максимилиан шул тиклем ҙур физик көскә эйә булып китә, хатта был һәләте тураһында легендалар йөрөй. Ул бик яҡшы турнир көрәшсеһе була[3].

Туй[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

15 йәшендә Максимилианға кәләш табалар. Бургундия герцогы, Карл Ҡыйыу ҡыҙы Мария Бургундскаяны һайлау хуп күренә. Мария үҙ ваҡытының иң бай кәләштәренең береһе була, атаһының бик күп биләмәләре, шул иҫәптән Бургундия, Люксембург, Брабант, Лимбург һәм Гелдерн, Бургундия (Франш-Конте) пфальцграфлығы, шулай уҡ бер нисә графлыҡтар — Фландрия, Геннегау (Эно), Голландия, Зеландия, Фрисландия, Намюр, Осер, Макон, Булонь, Пикардия. вариҫы була. Уның ҡулын ныҡышмалы рәүештә улы өсөн Франция короле Людовик XI һорай, башҡа претенденттар ҙа була, шул иҫәптән Англия короленең ағаһы һәм герцог Клевскийҙың улы. Әммә герцог Карл Бургундия герцогына зарығып көтөлгән король титулын бирә алырлыҡ император улы Максимилианды һайлай[4].

Никахлашыу тураһында һөйләшеүҙәр 1473 башлана, әммә император Фридрих, Карлдың күңелен ҡайтарып, уға король титулын бирергә ашыҡмай, шулай уҡ хәрби расходтарға ла аҡса бүлеүҙән баш тарта. Һәйләшеүҙәр тупикка инә. 1477 йылдың ғинуарында Нанси янындағы алышта Карл һәләк булғандан һуң герцогиня булып киткән Мария, дофинға кейәүгә сығырға өндәгән Франция короле Людовиктан шөрләп, Максимилиан менән атаһының күп кенә талаптарынан баш тартып, никах тураһындағы һөйләшеүҙәрҙе яңырта. Фридрих килешә һәм 21 апрель көнө Призендорфта тантана per procurationem (ышаныс ҡағыҙы буйынса никах) ойошторола, тантанаға Максимилиандың вәкиле булып герцог Людвиг Баварский килә. Һуңыраҡ тантана Гентта ҡабатлана. Франция короле Людовик никахты төрлөсә булдырмаҫҡа тырышып ҡарай, мәҫәлән, Марияның сюзерены булараҡ никахҡа ризалыҡ бирмәүе тураһында хәбәр итә. Максимилианға шәхсән тик 18 авгусында ғына Генттҡа килергә форсат тейә. Икенсе көндә никах тантанаһы уҙғарыла[5].

Франция менән һуғыштар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бургунд мираҫы өсөн һуғыш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Максимилиан идаралығы осоронда Бургундия ерҙәре

Максимилиан һәм Мария Габсбургтар никахтары һөҙөмтәһендә Бургундия герцоглығының ерҙәре дәғүә итергә мөмкинлек бирҙе. Максимилиан өйләнгәндән һуң Бургундия нәҫеле һарайында йәшәй. 1477 йылдың 17 сентябрендәге килешеү нигеҙендә Максимилиан Марияның вариҫы тип иғлан ителә. Был хәлдән алдараҡ, Бургундия ҡалалары менән төҙөлгән килешеүҙә Бургундия биләмәләре бүленмәҫ булырға тейеш тип билдәләнә.

Франция короле Людовик XI Бургундияны юғалтыуы менән бер ҡасан да ризалашмай һәм 1478 йылдың яҙында уҡ Максимилиан менән уның араһында Бургундия мираҫы өсөн һуғыш тоҡана. Шул уҡ ваҡытта Максимилиандың атаһы, император Фридрих III, бер нисек тә улына ярҙам итмәй[6][7].

1477 йылдың ғинуарынан Людовик армияһы Бургундияның күпселек өлөшөн, Франш-Конте, Пикардия һәм Артуаны биләй, ыл биләмәләр менән идара итеү өсөн Людовик Дижонда урынлашҡан үҙенең өс комиссарын тәғәйенләй. Әммә тиҙ арала Франш-Контела Бургундияға һирпелгән ихтилал башлана. Людовиктың бер комиссары, Жан де Шалон, принц Оранский, Мария яғына күсә һәм июнь айына француздарҙан Бургундияның күпселек өлөшөн азат итеүгә өлгәшә. Франция армияһының башкомандующийы Жорж де Ла Тремуйль Дижонды кире ҡайтарып ала, әммә артабан ул уңышты үҫештерә алмай, сөнки Максимилиан бик тиҙ арала армияны тулыландыра. 1478 йылдың 11 июлендә Максимилиан менән Людовик һуғышты ваҡытлыса бер йылға туҡтатып тороу тураһында килешеү төҙәләр[6].

Ваҡытлыса һуғышты туҡтатып тороу срогы үткәс, 1479 йылда хәрби ғәмәлдәр дауам итә. Граф Ангулемский Карл командованиеһы аҫтында Франция армияһы Бургундия менән Франш — Контеға бәреп инә, унда уға бер нисә ҡаланы, шул иҫәптән Бон, Семюр, Доль, Осон һәм Безансонды алырға форсат асыла. Максимилиан Бургундияла һуғышырға Марияның яҡлашыусыларына мөмкинлек бирә, ә үҙе Фландрия менән Артуалағы хәрби ғәмәлдәргә иғтибарын йүнәлтә[6].

1479 йылдың 7 авгусында Гинагет янында алыш була. Башта өҫтөнлөк Филипп де Кревкёр командалыҡ иткән француздар яғында була, әммә алыштың уртаһына ташланған Максимилиандың шәхси батырлығы арҡаһында ул еңеәү яулай.

Француздар талау сабауылдарын дауам итә, ә Максимилианға улар менән көрәш алып барыр өсөн аҡса етмәй[7].

1482 йылдың 6 мартында Максимилиан ҡатыны Мария ыласын һунарында аттан ҡолап бик ныҡ имгәнә[8]. Өс аҙнанан ул вафат була һәм уны Брюгта ерләйҙәр. Ҡатынының үлеүе, шәхси ҡайғынан башҡа (замандаштар һүҙҙәренән, Максимилиан ҡатынын бик ныҡ яратҡан һәм уның йөрәге Брюгта ҡалған), Максимилианға өҫтөмә сәйәси проблемалар алып килә. Марияның васятнамәһе буйынса яңы герцог итеп уларҙың бәләкәй йәштәге Филипп улы иғлан ителә, йәш герцогтың регенты Максимилиан була. Әммә Нидерландтар ҡатламдары Марияның васыятнамәһендәге регентлыҡ өлөшөн танырға теләмәйҙәр, бының менән Франш-Конте территорияһына баҫып ингән һәм, Карл Ҡыйыуыҙың барлыҡ мираҫына үҙенең дәғүәләрен белдергән, француз короле Людовик XI (Франция короле)|Людовик XI бик тиҙ файҙалана.

Генераль штаттар Максимилиандың ҡатнашлығынан тыш 1482 йылдың 23 декабрендә Франция короле менән Бургундия, Франш-Конте, Артуа һәм Пикардия Францияға ,ә Нидерландтар һәм Люксембург — Габсбургтарға беркетелгән Аррас килешеүенә ҡул ҡуйҙылар. Шулай уҡ француз дофины Карл Францияла тәрбиәләнергә тейеш булған Максимилиан ҡыҙы Маргарита менән никахлаша. Маргарита артынан бирелгән бирнә булып Артуа һәм Франш — Корте вәғәҙә ителә[6].

Максимилиан Генераль штаттарға ҡаршы тора алырға көсһөҙ була — үҙе әйтмәксе, ул ""үҙен улын— бүре, ә ҡыҙын — арыҫлан урлаған изге Евстахий һымаҡ хис итә[9] — һәм француздарға ҡаршы булған кеүек, шулай уҡ үҙенең ҡалаларына ла ҡаршы аяуһыҙ һуғыш башлай. Ул Нидерландтарҙа мажаралар эҙләүселәрҙе таба һәм 1483 йылда уларҙан данлыҡлы ландскнехттар ғәсҡәре ойоштора. Һуғыш Гент ҡала идаралығы улы өҫтөнән опекунлыҡҡа хоҡуғын танып, Максилимиан менән 1485 йылдың июнендә солох килешеүенә ҡул ҡуя. Һөҙөмтәлә Максимилиан ныҡ үҫешкән Нидерландтарҙы һәм Франция менән Германияның бер нисә өлкәләрен үҙе артынан беркетә. Былар бөтәһе лә Максимилианды Европа сәйәсәтенең үҙәгенә сығара һәм Габсбургтар нәҫеленең абруйын бик ныҡ күтәрә[10].

1494 йылдың сентябрендә Максимилиандың Филипп Матур улына 16 йәш тула һәм ул бәлиғ булған тип иғлан ителә. Лёвенда уға Бургундия дәүләтенең идара йүгәндәре тапшырыла. Әммә Филиппты Франция короле Людовик XII менән дуҫлыҡ ептәре бәйләй һәм ул француз сәйәсәтен алып бара башлай, хатта атаһы менән уның араһында конфликт булдырған Людовикка лен анты алып килә<[11].

1496 йылда Филипп Испания инфантаһы Хуанаға өйләнә. Хуанының ағаһының (Испания тәхетенең законлы вариҫы), ҡапыл вафат булыуы 1504 йылда Филиппты Кастилия һәм Леон короле тәхетенә алып килтерә. Әммә 1506 йылдың 23 сентябрендә Филипп үҙенең урынына, киләсәктә Испания короле (Карл I исеме аҫтында) һәм император (Карл V исеме аҫтында) булып киткән, сабый Карл улын вариҫ итеп ҡалдырып, ҡапыл вафат була. Карл өҫтөнән опекунлыҡты уның инәйе, артабан Нидерландтарҙың идарасыһы булып киткән Максимилиандың ҡыҙы Маргарита ала[12].

Бретон мираҫы өсөн һуғыш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1486 йылда Германия короле итеп һайланғандан һуң, Максимилиан Нидерландтарға ҡайта. 1488 йылда француз короле Карл VIII Бретань герцоглығына үҙенең дәғүәлерен белдерә. Алдараҡ герцогиня Анна Бретонская Максимилиан I ҡатынлыҡҡа вәғәҙә ителгән була, шуға күрә ул Бретон мираҫы тураһындағы бәхәскә ҡыҫыла. Һуғыш башлана, был һуғышта Максимилиан менән Аннаға Англия һәм Кастилия ярҙам итәләр.

1488 йылдың февраль айында Брюгге халҡы күтәрелә, өҫтәүенә Максимилиан үҙе уларға әсирлеккә эләгә. Тиҙҙән ихтилалға Гент та ҡушыла. Максимилиан иреклеккә сығыр өсөн май айында килешеүгә ҡул ҡуя. Был килешеү уның хоҡуҡтарын кесерәйтә, регентлыҡтан баш тартырға һәм Франция менән солох төҙөргә мәжбүр итә. Килеп сыҡҡан хәл менән Бретанде оккупациялаған Франция оҫта файҙалана. Улына ярҙамға йыйған армия менән император Фридрих III сыға, әммә халыҡты талауҙар Фландрияның күп кенә ҡалаларының күтәрелеүенә алып килә. Һөҙөмтәлә 1489 йылда көрәштән арыған Максимилиан Нидерландтар менән хакимлыҡты үҙенең дуҫы һәм көрәштәше герцог Альбрехт Саксонскийға тапшыра, ә үҙе Германияға күсенә[13]. 1489 йылдың 13 июлендә Диксмюнд янындағы алышта Англияның император ғәсҡәрҙәре нидерландлылар боласыларын еңәләр һәм тиҙҙән Габсбургтар хакимлығы тергеҙелә.

Максимилианға тағыла бер ҡат Бретон мәсьәләһенә әйләнеп ҡайтырға мөмкинлек тыуа һәм ул 1490 йылда, Анна Бретонскаяның атаһы Бретань герцогы Франциска II тере сағында, никахҡа рәсми рәүештә ризалыҡ ала. 1490 йылдың 19 декабрендә Реннела уның ышаныс ҡағыҙы буйынса (доверенность буйынса) никахы була, әммә был ваҡытта Венгрия короллеге проблемалары менән булышҡан Максимилиан үҙе Бретанға барырға ашыҡмай. Бының менән Франция короле Карл VIII регенты Анна де Божё файҙалана. Карл VIII Максимилиандың бәләкәй ҡыҙы менән никахлашҡан була. Бретань Максимилианға эләкмәһен өсөн һәм ул Бретангә никахты тамамлар өсөн килеп етмәгән борон, король Бретандең сюзерены булараҡ герцогиня унан никахҡа рөхсәт алырға тейеш тигән сәбәп менән, Анна менән Карл герцоглыҡҡа поход ойоштороу тураһында ҡарар итәләр. Походты үҙе йәш король етәкләй. Ул Реннды баҫып ала һәм Аннанан уның ҡатыны булырға ризалығын талап итә. 1491 йылда 6 декабрендә Луаралағы Ланже замогында никах килешеүе төҙөлә һәм бынан һуң Бретань Франция короллеге составына инә[14].

Был никах бөтә Европала шелтәләнә. Шул иҫәптән Рим папаһы Иннокентий VIII ҙә ҡәнәғәт булмай, сөнки Карл Маргарита менән алдағы йәрәшеүенең өҙөүенә рөхсәт көтмәне. Йәне көйгән Максимилиан Карлды намыҫһыҙлыҡта ғәйепләй һәм Франция короле тураһында әшәке дан бөтә ерҙәргә лә йәйелеүенә тырышлыҡ һала. Шул уҡ ваҡытта уға Францияға ҡаршы һуғыштан баш тартырға тура килә, сөнки император кенәздәре уңы шәхси кенәһен финанслауға риза булмайҙар. Шулай ҙа Максимилиан 1493 йылда Санлис янында француздарҙы тар-мар итеп, Франш — Контены кире ҡайтарып алыуға ирешә. Санлис килешеүенә ярашлы Карл был яулап алыуҙы танырға мәжбүр була, бынан тыш Франция рәсми рәүештә Нидерландтарҙа хакимлыҡҡа Габсбургтарҙың хоҡуҡтарын таный[14].

Австрияла хакимлыҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Австрия ерҙәренең берләштерелеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

50 шиллинг 1969 й. — Максимилиан I вафатының 450 йыллығына арналған Австрия иҫтәлекле тәңкәһе

1487 йылда Бавария — Мюнхен герцогы Альбрехт IV Максимилиандың апаһы Кунигундаға өйләнә. Өйләнеү алдынан ул Алғы Австрияның герцогына һәм Тироль графы Максимилиандың ике туған ағаһы Сигизмундҡа уға мөһим стратегик әһәмиәте булған Тиролде һатырға тәҡдим яһай. Сигизмундҡа был килешеү күп һанлы бирәсәктәренән ҡотолорға бирер ине. Император ҡыҙы менән никахты Альбрехт үҙенсәлекле һаҡлыҡ төрө тип һанай — Сигизмундтың балалары булмай һәм уның биләмәләрен император мираҫлыҡҡа алырға тейеш була, шул уҡ ваҡытта уның ҡыҙының ире булһа, Альбрехт ҡатыны исеменән мираҫтың өлөшөнә дәғүә итә алыр ине. Кейәүенең пландары хаҡында белеп ҡалған император Фридрих ярһыуға хәленә килә һәм Альбрехтҡа ҡаршы һуғыш башлай. Шул уҡ ваҡытта Альбрехтты яҡлап ҡалаларҙың Шваб союзы сығыш яһай. Конфликт тик Сигизмундты үҙенең пландарынан баш тартырға өндәгән Максимилиандың ҡыҫылышы арҡаһында ғына яйға һалына һәм 1490 йылда ул өҫтәүенә Максимианға үҙенең биләмәләрен дә бирә. Альбрехт Баварский ризалашырға мәжбүр була, сөнки уға компенсация рәүешендә вариҫтары булмаған герцог Георгтың вафатынан һуң Лансгут — Бавария герцоглығын вәғәҙә итәләр. Шул уҡ ваҡытта Максимилианға Альбрехт менән Фридрихты яраштырыр өсөн үҙенең дипломатик һәләтлектәрен күрһәтергә тура килә[15].

Фридрих III вафатынан һуң 1493 йылда Максимилиан Австрия, Штирия, Каринтия һәм Крайна эрцгерцогы булып китә. Шулай итеп, Максимилиан хакимлығы аҫтында Габсбургтарҙың бөтә ерҙәре лә инә, Австрия монархияһының быуаттар буйы бүленеүе аҙағына килә. 1500 йылда Горица династияһы туҡтатылғандан һуң Максимилиан I үҙенең биләмәләренә Горица графлығын ҡуша, шул иҫәптән Көнсығыш Тиролдәге ерҙәрен дә.

Венгрия мәсьәләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Хакимлыҡ иткән ваҡытта Венгрия менән мөнәсәбәттәр иң киҫкен проблемаларҙың береһе була. Император Фридрих III контрибуцияны түләмәүенән файҙаланып, король Матьяш Корвин 1482 йылда уға Фридрих өсөн бик уңышһыҙ булған һуғыш иғлан итә. 1485 йылда Матьяш уның яңы резиденцияһына әүерелгән Венаны баҫып ала. Үҙенең идаралығының аҙағына Матьяш үҙенең биләмәләренә элек Габсбургтарҙыҡы булған Алғы Австрияны, Славонияны, Штирия һәм Каринтияны ҡушылдыра. Австрияға күсенгәс, Максимилиан көрәшкә ҡушылып китә, әммә венгрҙар менән көрәштә уңыш яулар өсөн бик күп аҡса кәрәклеген аңлай. Шул уҡ ваҡытта Матьяш Неаполитания короллеге Венгрияға ярҙам итеүенә юл ҡуйырлыҡ Неаполитания принцессаһына өйләнгән була[16].

Һөҙөмтәлә Максимилиан конфликтты солох менән бөтөрөргә ҡарар итә. Ул Матьяшҡа Түбәнге Австрияны төҡдим итә, әммә был төҡдимде киҫкен рәүештә Фридрих III кире ҡаға. Хәлде 1490 йылдың 6 апрелендә Матьяштың Венала көтөлмәгән вафаты үҙгәртә. Ландскнехтарҙы йыйып алып , Максимилиан Венаны ҡайтарып ала һәм Венгрия ерҙәренә барып инә. Әммә уңышты үҫтерергә уға хеҙмәткә ялланыусыларҙың болаһы ҡамасау итә, шуға ла уға кире ҡайтырға тура килә. Венгрия короле итеп һөҙөмтәлә Чехия короле Владислав II һайлайҙар. Шул уҡ ваҡытта Максимилиан, Владислав вариҫтарһыҙ вафат булып ҡалһа, Венгрия Габсбургтарға күсәсәгенә уларҙы инандыра ала. 1491 йылдың 7 ноябрендә бер нисә тиҫтә йыл дауам иткән Венгрия менән Австрия араһындағы һуғышҡа нөктә ҡуйған Пресбург солохона ҡул ҡуйыла[16].

Австрия дәүләтенең киңәйтелеүендә яңы этап шулай уҡ Максимилиан I исеме менән бәйле: 1515 йылда ул Венала Венгрия һәм Чехия короле Владислав II Польша короле Сигизмунд I, Ягеллон династияһы вәкилдәре менән осраштыра. Максимилиан I ейәнсәре Марияның һәм Владислав II улы Лайош II никахы, шулай уҡ Максимилиандяң ейәне Фердинандтың Владислав II ҡыҙы Аннаға өйләнеүе тураһында килешеү төҙә. Был династия никахы 1526 йылда, Людовик II төрөктәр менән һуғышта үлгәндән һуң, Венгрияны һәм Чехияны Габсбургтар биләмәләренә ҡушып алырға форсат бирә[16].

Бавария мираҫы өсөн бәхәстәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1503 йылда герцог Георг Бай Лансгут — Баварский вафат була. Уның биләмәләре Альбрехт IV Бавария — Мюнхенгә эләгеүен теләмәгән Георг Бай вафатына тиклем Елизавета ҡыҙына өйләнгән Рупрехт Пфальцскийҙы үҙенең вариҫы итеп күрһәткән васыятнамә ҡалдырған. Әммә Максимилиан үҙ ваҡытында Лансгутты уға ҡалдырырға вәғәҙәләгән Альбрехт менән килешеү төҙөгән булған. Һөҙөмтәлә Альбрехт ҡатыны исеменән Лансгутты баҫып алған Рупрехтҡа ҡаршы һуғыш башлай. Альбрехт үҙенең хоҡуҡтарын Германияла ҡатын — ҡыҙ яғындағы биләмәләр мираҫлығы булған закондарҙы боҙа, тип дәлилләй. Максимилиандың конфликтты солох менән яйларға тырышыуҙары бер ниндәй ҙә уңышҡа алып килмәй[17].

Лансгут мираҫы өсөн ҡабынған һуғышта Максимилиан апаһының ире Альбрехт яғына тора. Уның Рупрехты закондан тыш тип иғлан итеүе конфликтты тағы ла нығыраҡ көсәйтә. Рупрехты уның атаһы, Пфальцтың курфюсты Филипп, шулай уҡ Чехия короле яҡлайҙар. Баҫып алған территорияларҙы буш ҡалдырған һуғыш алмаш — тилмәш уңыш менән бара. 1504 йылдың авғусында Лансгут янындағы алышта Рупрехт һәләк була. Әммә тыныслыҡ тик сентәбрҙә, Венценбах янындағы алышта (Регенсбург эргәһендә) Максимилиан етәкселендәге армия пфальц — чехтар ғәсҡәрҙәрҙәрен тар — мар иткәндән һуң ғына, урынлаша. Тик мөғжизә арҡаһында ғына һәләк булыуҙан ҡотолған Максимилиан үҙен батыр яугир итеп күрһәтә[17].

Һуғыш һөҙөмтәһе булып Альбрехт IV үҙ ҡулдарында Бавария ерҙәрен берләштереүе һанала. Өҫтәүенә Максимилиан үҙенең биләмәләренә элек Баварияға ингән Тиролдең өлөшөн (Куфштейн, Раттенберг, Китцбюель, Циллерталь һәм Мондзеные уратҡан өлөшөн) ҡуша. Яңы заманалағы Австрия державаһының ядроһын һалыу шулай итеп тамамлана.

Максимилианға баварҙарҙың эштәренә тағы ла бер тапҡыр, Альбрехт IV 1508 йылда вафат булғандан һуң, ҡыҫылырға тура килә. Вафатынан алда Альбрехт Бавария ерҙәренең ырыулыҡ хоҡуғына ярашлы мираҫлығы тураһында яңы закон сығара. Улдары араһында конфликттар булыуынан ҡурҡып, Альбрехтың тол ҡатыны Кунигунда кесе улдарына ла вариҫлыҡты рөхсәт итеү тураһында ағаһына мөрәжәғәт итә. Закон үҙгәртелә, әммә һөҙөмтәлә ике кесе улының да балалары булмай[17].

Максимилиан I реформалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Максимилиандың идара итеү дәүере Австрия дәүләте өсөн ҙур әһәмиәткә эйә була. Эрцгерцог илдең дәүләт хакимлығы системаһының үҙгәртеп төҙөү киң программаһын йәйелдерә. 1493 йылда Австрия ерҙәре ике округка бүленә: Үрге Австрияға (Тироль һәм Алғы Австрия) һәм Түбәнге Австрияға (Австрия, Штирия, Каринтия, Крайна). Өлөштәрҙең һәр береһендә үҙ эсендә эрцгерцог тәғәйенләгән наместник һәм уның советниктарын алған айырым хөкүмәт ойошторола. Венала бөтә ерҙәр өсөн берҙәм казначействоһын (һуңынан Инсбрукка күсерелә) һәм иҫәпләү идаралығын ойошторалар. 1498 йылда Максимилиан юғары идара органдарының бөтөн бер системаһын булдыра: Хофрат советын (иң юғары административ һәм суд органдары), Хофрат палатаһын (юғары фискаль һәм финанс органдары) һәм Хофрат канцелярияһын (тышҡы мөнәсәбәттәр һәм закон сығарыу эшмәкәрлеге). Шулай уҡ Австрияның барлыҡ ерҙәренең хәрби ведомстволары берләштерелә. Һөҙөмтәлә дәүләт идаралығының яңы үҙәкләшетерелгән системаһы ойошторола һәм берҙәм Австрия дәүләтенә Габсбургтар биләмәләрен берләштерелеүенә нигеҙ һалына.

Максимилиан I реформалары ҡатламдарҙың ҡаршылығын тыуҙыра. 1502 йылда Түбәнге Австрияның берҙәм ландтагында дворяндар эрцгерцогтың үҙәкләштереү буйынса ынтылыштарына кинәт сығыш яһай. Италияла һәм төрөктәр менән һуғыш алып барыу өсөн бик ҙур финанс средстволарына мохтажлыҡ кисергән Максимилиан компромисҡа барырға һәм ҡатламдарҙың суд хоҡуҡтарын тергеҙергә мәжбүр була. 1518 йылда Хофрат советы составына ландтаг вәкилдәре лә индерелә. Шулай итеп, административ реформалар әлегә тамамланмаған була, әммә улар Австрияла дәүләт хакимлығының нығытылыуына һәм артабан нәтижәле бюрократик системаны ойошторорға булышлыҡ итә.

Изге Рим Империяһында идаралыҡ. Империя реформаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Максимилиан I гербы. Империя бөркөтө һәм ҡалҡаны менән Австрия һәм Бургундия эмблемалары. Заманса эшләнеше.

Максимилиан, баҙнатһыҙ һәм даланһыҙ атаһы Фридрих III айырмалы, йәш сағында уҡ үҙен король власын нығыта алырлыҡ һәм Германия һәм Австрияның иҫкереп бөткән дәүләт системаларын үҙгәртеп ҡороуҙарҙы булдырырға ғәйрәтле дәүләт эшмәкәре итеп күрһәтә. 1480 йылдарҙа етмеш йәшкә еткән император Фридрих III, ысынбарлыҡта хакимлыҡ йүгәндәрен улына тапшырып, үҙенең биләмәләре менән идара итеүҙән бөтөнләй алыҫлаша. 1486 йылда Фридрих Франкфуртта Максимилианды Германия короле итеп һайлаған алты курфюрсты йыйып ала (Чехия короле генә булмай). Шул уҡ ваҡытта Алтын булланың ҡарарҙарын боҙоуға юл ҡуйып, һайлауҙар император алдында үтә[18]. Таж кейҙереү йолаһы 9 апрель Ахенда була.

Германия короле итеп һайланғандан алып Максимилиан империяның идаралығында әүҙем ҡатнаша. Шул уҡ ваҡытта уға империяға ҡаршы Англияның яңы короле Генрих VII менән килешеү төҙөгән Франция короленә, шулай уҡ Габсбургтар дошманы Венгрия короле Матьяш Корвин менән дә ҡаршы көрәшергә кәрәк була.

1493 йылдың 19 авғусында атаһы вафат булғандан һуң империялағы бөтә тулылығындағы хакимлыҡ Максимилианға күсә. Был ваҡытҡа империя менән идара итеү системаһы тәрән кризиста була: Германияла бер нисә йөҙ төрлө кимәлдәге һәм төрлө финанс һәм хәрби потенциалы менән дәүләт ойошмалары барлыҡҡа килә. Империя кенәздәренә императорҙың йоғонто ҡоралдары замансанан алыҫ һәм һөҙөмтәһеҙ булып күренә. Эре кенәзлектәр ысынбарлыҡта үҙаллы тышҡы сәйәсәт алып бара, шул уҡ ваҡытта улар империяның ҡораллы көстәренең төп бюджетын тәшкил иткән рыцарҙәрҙең күрше биләмәләрен һәм император ҡалаларын буйһондорорға тырышалар. Фридрих III улы менән ғорурланһа ла, улар араһында йыш ҡына аңлашмаусанлыҡтар булып тора. Мәҫәлән, Фридрихйыш ҡына Максимилиан үткәрергә тырышҡан реформаларға ҡәтғи ҡаршы була[19].

1495 йылда Максимилиан I Вормста Изге Рим империяһының дөйөм рейхстагын саҡыра. Рейхстагкә ул раҫлау өсөн империяның дәүләт идаралығы реформа проектын тәҡдим итә. Фекер алышыу һөҙөмтәһендә «Император реформаһы» (нем. Reichsreform) ҡабул ителә. Германия алты император округтарына (1512 йылда уларға тағы ла дүртте ҡушалар) бүленә. Округтың идаралыҡ органы итеп округ йыйылышы һанала. Йыйылышта округтың территорияһындағы барлыҡ дәүләт ойошмалары ла ҡатнашырға хоҡуҡлы була: донъяуи һәм дини ойошмалар, император рыцарҙәре һәм ирекле ҡалалар. Һәр дәүләт ойошмаһы бер тауышҡа эйә була (ҡайһы бер округтарҙа император терәге булған рыцарҙәрҙең, ваҡ кенәзлектәрҙең һәм ҡалаларҙың күпселеге тәьмин ителә). Округтар хәрби төҙөлөш, оборона ойоштороу, армия йыйыу, шулай уҡ император налогтарын йыйыу һәм бүлеү мәсьәләләрен ҡарайҙар. Германияның хөкөм власы юғарғы органы — территория кенәзлектәренә императорҙың йоғонтоһоноң төп инструменттары һәм империяның барлыҡ дәүләт ойошмаларында берҙәм сәйәсәтте үткәреү механизмы булған Юғары император судын булдырыу бик ҙур әһәмиәткә эйә була[20][21].

Әммә Максимилиандың империяны яңыртыуҙы тәрәнейтергә һәм башҡарма хакимиәттең берҙәм органдарын, шулай уҡ берҙәм император армияһын, булдырырырға тырышыуҙары юҡҡа сыға: империя кенәздәре ҡәтғи ҡаршы сыға һәм рейхстаг быд төҡдимдәрҙе үткәрергә бирмәй. Улай ғына түгел, император ҡатламдары Максимилиандың Италия кампанияларын финанслауҙан баш тарта (аҫтараҡ ҡарағыҙ), былар барыһы ла империяның эсендә һәм халыҡ- ара аренала императорҙың позицияларын көсһөҙләндерә. Германиялағы император хакимлығы институтының көсһөҙлөгөн аңлап, Максимилиан үҙенән алда эшләүселәрҙең Австрия монархияһын империянан айырымлаү буйынса сәйәсәтен дауам итә: 1453 йылдағы «Privilegium Maius» таянып Максимилиан I Австрия эрцгерцогы булараҡ император учреждениеларын финанслауҙан баш тарта, Австрия ерҙәрендә император налогтарын йыйырға рөхсәт итмәгән. Австрия герцоглыҡтары император рейхстагы эшендә һәм башҡа дөйөм органдарҙа ҡатнашмай. Австрия ысынбарлыҡта империянан өҫтөн ҡуйыла, уның бойондороҡһоҙлоғо киңәйтелә. Максимилиан I сәйәсәте тулыһынса Австрия һәм Габсбургтар династияһы мәнфәғәттәрендә үткәрелә, Германия мәнфәғәттәре тик икенсе сиратҡа ҡала[21][22].

Изге Рим империяһы конституцияһы өсөн императорға таж кейҙереү йолаһын Рим папаһы рөхсәтенән тыш башҡарырға ярамай тигән принциптан баш тартыу ҙа ҙур әһәмиәткә эйә була. 1508 йылда ул Таж кейеү йолаһын атҡарыр өсөн Римға экспедицияға юллана, әммә Германияна яғынан Италияға юлдарҙы контролдә тотҡан венецианлылар уны үткәрмәй. 1508 йылдың 4 февралендә Триентола үткән байрам тантанаһында ул император тип иғлан ителә. Венецияға ҡаршы киң коалиция булдырыу өсөн бик ныҡ кәрәкле булған Максимилиан I папа Юлий II «һайланған император» титулы менән файҙаланырға рөхсәт итә. Артабан Максимилиандың вариҫтары (Карлдан башҡалары) таж кейҙереү йолаһын атҡарыуға ынтылмайҙар, император хоҡуғына курфюстарҙың Германия королен һайлауы уның император икәнен аңлатҡан ҡанун инә[23][24].

Италия һуғыштары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Максимилиан I. Рубенс портреты. 1618 йыл

Максимилиан I алдағы императорҙарҙан айырмалы рәүештә Италияға үҙенең дәғүәләренән бер ҡасан да баш тартмай. 1493 йылдың 24 авғусында Максимилиан Инсбрукта Бьянка Мария Сфорца менән никах килешеүенә ҡул ҡуя. Мария — герцог Миланский Галеаццо Мария Сфорцаның ҡыҙы, Милан хакимы Лодовико Мороның киләсәктәге вариҫы һәм туғаны. Тантана 1493 йылдың ноябрендә Миланда (ышаныснамә нигеҙендә) һәм 1494 йылдың март айында Тиролдә үтә. Был никах Максимилианға бик ҙур бирнә алып килә, әммә аҡсаның күпселек өлөшө уның бурыстарын түләүгә китә. Шулай уҡ Максимилиан Милан герцоглығына ла хоҡуҡтар ала[25].

1495 йылдың март айында Максимилиан I француздарға ҡаршы Испания, Венеция республикалары, Милан герцоглығы һәм Папа өлкәһе ингән «Изге лигаға» ҡушыла. Шул уҡ ваҡытта Максимилиан Венеция республикаһы менән ваҡытлыса һуғышты туҡтатып тороу хаҡында килешеү төҙөүҙгә өлгәшә. Империя Габсбургтарҙыҡы булған Адриатик яр буйындағы Венеция көс менән тартып алырға тырышҡан сауҙа ҡалалары өсөн оҙайлы конфликттарға ингән булған. Әммә һөҙөмтәлә 1495 йылда Италияға, бер ниндәй ҡаршылыҡһыҙ тиерлек, Неаполитания короллеген еңгән Франция короле Карл VIII армияһы баҫып инә. Ошо ваҡиғалар ярты быуат дауамында тиерлек Европа дәүләттәренең сәйәсәтен билдәләгән оҙайлы Италия һуғыштарына баш була. Шулай ҙа Карл Италияла нығына алмай, сөнки Лига армияһы Карл VIII Италиянан ҡыуып сығара ала[26].

Әммә 1499 йылда Филипп Матур нейтралитетына ризалыҡ алып, француздар ҡабаттан Италияға инә һәм Миланды баҫып ала. Максимилиан был ваҡытта Швейцария союзы менән үтә ныҡ уңышһыҙ тамамланған һуғышҡа мөкиббән була: Дорнах янында алышта император ғәсҡәрҙәре швейцарлыларҙан тар — мар ителә һәм 1499 йылдағы Базель солохона ярашлы император Швейцарияның Габсбургтарҙан да, империянан дә бойондороҡһоҙлоғон таный[27]. Швейцария һуғыштарын тамамлағас, Максимилиан I 1500 йылда Миланды тартып ала алған герцог Лодовико Мороға хәрби ярҙам күрһәтә. Әммә тиҙ арала француздар Милан армияһын ҡыйраталар, Лодовиконы әсирлеккә төшөрәләр һәм Ломбардияла ныҡлап урынлашалар. Француз короле Людовик XII императорҙы Италиялағы көрәштән бер аҙ ваҡытҡа сығара ала. Ул, бирнә итеп Бургундия герцоглығын һәм Миланды вәғәҙәләп, Максимилиандың ейәне Карлдың Франция короле ҡыҙы Клод менән никахлашыу тураһында килешеү төҙә. 1505 йылдың апрель айында Максимилиан Людовик XII Милан герцоглығына инвеститура (парламенттың хөкүмәт эшмәкәрлеге башланыуына ризалығы) бүләк итә.

Франко-император союзы Франция тәҡдиме буйынса 1506 йылда тарҡала, әммә тәүге ваҡыт ҡораллы бәрелешкә тиклем барып етмәй. 1508 йылда Венеция республикаһы ғәсҡәрҙәре императорҙы Римға таж кейҙереү тантанаһына үткәрмәйҙәр һәм Макимилианды Венецияға Истрия һәм Фриулилағы бер нисә территорияларҙы ҡайтарырға күндерәләр. Республиканың агрессивлығы шул уҡ йылда Венецияға ҡаршы Камбра Лигаһын ойоштороуға алып килә. Лига башында Рим папаһы Юлий II, Франция короле һәм император торалар. Франция армияһы 1509 йылда Венеция ғәсҡәрҙәре өҫтөнән бер нисә ғәйрәтле еңеү яулай, әммә был хәл Максимилиан һәм Венеция менән бергә 1510 йылда Францияға ҡаршы Изге лига ойошторған папаны хафаға һала[28].

Артабанғы һуғыштарҙа император ҡатнашлығы бик сикләнгән була: император кенәздәре уның хәрби кампанияларын финанслауҙы кире ҡаға, ә Габсбургтарҙың ерҙәренән алған килем эре хәрби берләшмәләр ойоштороу өсөн етмәй. Максимилиан I средстволарҙы башҡа юлдар менән табырға маташа: ул Тиролдең көмөш рудниктарын Фуггерҙарҙың банк нәҫеленә һала, артабан был аҙым төбәктең иҡтисади үҫешендә бик негатив роль уйнай, бынан тыш ул Англия короленән дә займдар ала. Финанс ҡыйынлыҡтарға ҡарамаҫтан, нәҡ Максимилиан I рыцарҙәр ополчениеһына алмашҡа килгән һәм тиҙ арала барлыҡ Европа дәүләттәрендә төп хәрби көс булып киткән ландскнехтарҙан ялланған ғәсҡәрҙәрҙән яңы типтағы армияны булдырыусыһы була. Уның исеме менән шулай уҡ бай сит ил дәүләттәренә хаҡ өсөн бирелгән немец һалдаттары менән әүҙем һатыу итеүҙең башы ла бәйле. Шул уҡ ваҡытта императорҙың үҙенең хәрби кампаниялары бик хөрт була: 1511 йылда ул Артуала француздар һөжүменә даланһыҙ ҡаршылыҡ ойошторорға тырыша, ә 1515 йылда, Миланға ҡалаға килеп еткән ерҙәрҙә уҡ ҡыйратылған, поход ойоштора. Һөҙөмтәлә Төньяҡ Италияла Францияның өҫтөнлөгө урынлаша, ә император Италия эштәрендә булған йоғонтоһон юғалта.

Гуманистик хәрәкәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Максимилиан I идара иткән дәүерҙә Германияла гуманистик хәрәкәттең сәскә атҡан мәле күҙәтелә. Эразм Роттердамский идеялары, гуманистарҙың Эрфурт түңәрәге Европа билдәлелеген яулай. Император сәнғәт, фән төрҙәренә, фәлсәфә идеяларына булышлыҡ итә. Уның һарайы янында Иоахим Вадиан, Стибориус, Георг Таннштеттер эшләй, ә Австрия гуманисы Иоганн Куспиниан Вена университеты профессоры булып тәғәйенләнә. Сиркәү донъя ҡараштары ҡағиҙәләренән азат ителеү 1517 йылда Мартин Лютерҙың Виттенбергтағы Европала Реформацияға баш һалынған сығышында кәүҙәләнә[28].

Аҙаҡҡы йылдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1516 йылдың 23 ғинуарында Арагон короле Фердинанд II Максимилиандың өлкән ейәне Карлға берләштерелгән Испания короллеге короле булырға мөмкинлек бирә. Карлға император тажын алдырыр өсөн һәм Франция менән көрәште дауам итергә мөмкинселеге булмаған Максимилиан Франция короле Франциск I менән килешеү төҙә. Шулай уҡ был хәл Венециянан һаҡланыүға иғтибарҙы йүнәлтеүгә юл ҡуя.

Аҙаҡҡы йылдарҙа Максимилиандың эшмәкәрлегенең беренсе сираттағы йүнәлештәрҙең береһе көнсығыш сәйәсәте, шулай уҡ Төркиәгә ҡаршы Тәре походы, булып китә. Ул Мәскәү бөйөк кенәзе Василий III йөҙөндә союздаш эҙләргә була һәм илсе сифатында уға императорҙың яҡын дуҫы Сигизмунд фон Герберштейнды ебәрә. Шулай уҡ христиан батшаларға өндәү менән папа Лев X мөрәжәғәт итә, әммә был өндәү Максимилиандан башҡа бер кемдә лә поход ҡыҙыҡһыныу тыуҙырмай[28].

Максимилиан 1519 йылдың 12 ғинуарында Вельста вафат була. Уның кәүҙәһе Нойштадта Изге Георг капеллаһы миһраны баҫҡыстары аҫтында, ә йөрәге, васыятнамәгә ярашлы, Брюггта, беренсе ҡатыны Мария Бургундская янында ерләнә[29].

Никахтары һәм балалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Беренсе ҡатыны: 1477 йылдың 19 авғусынан Мария Бургундская (1457—1482), Бургундия герцогиняһы 1477 йылдан алып, Бургундия герцогы Карл Ҡыйыу ҡыҙы. Балалары:

  • Филипп I Матур (22 июль, 1478 — 25 сентябрь, 1506), Кастилия короле (c 1504), Брабант, Лимбург, Люксембург һәм Гелдерн герцогы, Бургундия пфальцграфы, Артуа, Фландрия, Геннегау (Эно), Голландия һәм Зеландия графы, Намюра марграфы, Бургундия титуляр герцогы 1482 йылдан алып.
  • Маргарита (10 ғинуар, 1480 — 1 декабрь, 1530), Артуа, Бурунди һәм Шароле графиняһы 1493 йылдан, Испания Нидерландтарының штатгальтеры 1519 йылдан; 1-се ире: 1497 йылдан — инфант Хуан Арагонский; 2-се ире: 1501 йылдан — Филиберт II, Савойя герцогы.
  • Франц (2/10 сентябрь, 1481 — 26 декабрь, 1481).

Икенсе ҡатыны: 1494 йылдың 16 мартынан (Тироль) Бьянка Мария Сфорца (1472—1510), Галеаццо Мария Сфорца, Милана герцогы ҡыҙы.

Шулай уҡ Максимилиан I һөйәркәлеренән бер нисә никахтан тыш тыуған балалары булған:

Билдәһеҙ ҡатындан:

  • Маргарита (1480 тирәһе — июнь, 1537); 1-се ире: 1497 й. тирәһе Иоганн фон Хилле; 2-се ире: Людвиг (16 апрель, 1525 й. вафаты), граф фон Хелфенштейн

Маргарита фон Эдельсхеймдан:

  • Барбара фон Роттал (29 июнь, 1500 — 31 март, 1550); 1-се ире: 1515 йылдың 22 июленән Зигмунд фон Дитрихштейн (19 март, 1484 — 19 май, 1533); 2-се ире: 1535 й. тирәһе Ульрих фон Кцеттриц (вафаты 1543 й.); 3-се ире: 1544 й. тирәһе Балтазар фон Швайниц (1572 й. вафаты)
  • Георг Пирет (1504 — 4 май, 1557), епископ Бриксен 1525—1539,Брешия епископы 1526—1538, Валенсия архиепископы 1538—1544, епископ Льежа 1544 йылдың 24 июненән алып.

Анна фон Хелфенштейндан:

  • Максимилиан Фридрих фон Амберг (10 июн, ь 1511 — 21 апрель,1533), сеньор цу Фелдкирх; — ҡатыны: 1534 йылдан алып Елизавета фон Эттинген (16 июнь, 1499 — 31 август, 1553).
  • Леопольд (1515 — 17 сентябрь, 1557), Кордова епископы 1541 йылдан алып.
  • Доротея (1516—1572),Фалькенберг, Дарбюи һәм Халемдың вариҫы, королева Мария Венгерская фрейлинаһы; ире: 1539 йылдың 11 ноябренән Иоганн Восточнофрисладский (6 июнь, 1572 й. вафаты), Фалькенберг, Дарбюи һәм Халема сеньоры.
  • Анна; m.Луи д ' Ирлемон.
  • Анна Маргарита (1517 й. тирәһе —?), королева Мария Венгерскаяның фрейлинаһы; ире: ок. 1545 Франсуа де Мелюн (1547 й. вафаты), граф д ' Эпине 1514 йылдан алып, Фландрия коннетабле
  • Елизавета (1581/1584 тирәһе вафаты); ире: 1531 йылдан Людовик III де ла Марк (1544 6 майынан һуң вафаты), граф де Рошфор
  • Барбара; ире: Вольфганг Плайсс
  • Корнелиус (сентябрь, 1507—152 йылдан һуң вафаты).
  • Кристоф Фердинанд (1522 йылдан һуң вафаты).

Максимилиандың законһыҙ ҡыҙы булыуы ихтимал:

  • Гуэльма; ире :Рудигер фон Вестернах

Ата-бабалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
8. Леопольд III (Австрия герцогы)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
4. Эрнст (Австрия герцогы)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
9. Верде Висконти
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
2. Фридрих III (Изге Рим империяһы императоры)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
10. Земовит IV Плоцкий
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
5. Кимбурга Мазовецкая
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
11. Александра Ольгердовна
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
1. Максимилиан I
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
12. Жуан I
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
6. Дуарте I
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
13. Филиппа Ланкастерская
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
3. Элеонора Елена Португальская
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
14. Фердинанд I Справедливый
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
7. Элеонора Арагонская (Португалия королеваһы)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
15. Элеонора д’Альбукерке
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Максимилианды өлкән ағаһы Кристоф, сабый саҡта үлә.
  2. 2,0 2,1 Грёссинг З. Максимилиан I — Б. 23—25.
  3. Грёссинг З. Максимилиан I — Б. 30—35.
  4. Грёссинг З. Максимилиан I — Б. 39—43.
  5. Грёссинг З. Максимилиан I — Б. 50—65.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Эрс Ж. Людовик XI: Ремесло короля — Б. 80—83.
  7. 7,0 7,1 Грёссинг З. Максимилиан I — Б. 74—79.
  8. Филипп де Коммин Мемуарыҙар — Б. 229.
  9. Грёссинг З. Максимилиан I — Б. 80—82.
  10. Грёссинг З. Максимилиан I — Б. 83—84.
  11. Грёссинг З. Максимилиан I — Б. 144—145.
  12. Грёссинг З. Максимилиан I — Б. 159—165.
  13. Грёссинг З. Максимилиан I — Б. 87—90.
  14. 14,0 14,1 Грёссинг З. Максимилиан I — Б. 103—110.
  15. Грёссинг З. Максимилиан I — Б. 94—97.
  16. 16,0 16,1 16,2 Грёссинг З. Максимилиан I — Б. 100—102.
  17. 17,0 17,1 17,2 Грёссинг З. Максимилиан I — Б. 98—100.
  18. Грёссинг З. Максимилиан I — Б. 84—86.
  19. Грёссинг З. Максимилиан I — Б. 112—113.
  20. Грёссинг З. Максимилиан I — Б. 217—220.
  21. 21,0 21,1 Максимилиан I. Энциклопедия «Кругосвет». Тәүге сығанаҡтан архивланған 11 август 2011. 23 декабрь 2009 тикшерелгән.
  22. Грёссинг З. Максимилиан I — Б. 185—186.
  23. Грёссинг З. Максимилиан I — Б. 114—115.
  24. Грёссинг З. Максимилиан I — Б. 252—254.
  25. Грёссинг З. Максимилиан I — Б. 116—130.
  26. Грёссинг З. Максимилиан I — Б. 169—172.
  27. Грёссинг З. Максимилиан I — Б. 190—192.
  28. 28,0 28,1 28,2 Грёссинг З. Максимилиан I — Б. 254—258.
  29. Грёссинг З. Максимилиан I — Б. 288.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Грёссинг З. Максимилиан I / Пер. с нем. Е. Б. Каргиной — М.: АСТ, 2005. — 318 б. — (Историческая библиотека). — 5 000 экз. — ISBN 5-17-027939-6.
  • Филипп де Коммин Мемуары / Перевод, статья и примечания Ю. П. Малинина — М.: Издательство «Наука», 1987. — 495 б. — 50 000 экз.
  • Митрофанов П. История Австрии с древнейших времён до 1792 г — М.: Едиториал УРСС, 2003. — 160 б. — (Академия фундаментальных исследований: история). — 600 экз. — ISBN 5-354-00214-1.
  • Пристер Е. Краткая история Австрии / Под ред. и с предисл. М. А. Полтавского ; Пер. с нем. Н. М. Соболева и др — М.: Иностранная литература, 1952. — 510 б.
  • Шимов Я. Австро-Венгерская империя — М.: Эксмо, 2003. — 608 б. — (Имперское мышление). — 4 100 экз. — ISBN 5-699-01891-3.
  • Эрс Ж. Людовик XI: Ремесло короля / Пер. с фр. Е. В. Колодочкиной; вступ. ст. и научн. ред. А. П. Левандовского — М.: Молодая гвардия, 2007. — 376[1] б. — (Жизнь замечательных людей: Серия биографий; Вып. 1252 (1052)). — ISBN 978-5-235-03000-8.
  • Thomas Schauerte. Die Ehrenpforte für Kaiser Maximilian I. Dürer und Altdorfer im Dienst des Herrschers (= Kunstwissenschaftliche Studien; 95), München / Berlin 2001.
  • Larry Silver. Marketing Maximilian. The Visual Ideology of a Holy Roman Emperor, Princeton / Oxford: Princeton University Press, 2008.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Holy Roman Empire crown dsc02909.jpg Изге Рим империяһы императорҙары (Оттон I тиклем — «Көнбайыш императорҙары») (800—1806)
Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg
800 814 840 843 855 875 877 881 887 891
   Карл I Людовик I  —  Лотарь I Людовик II Карл II  —  Карл III  —    
891 894 898 899 901 905 915 924 962 973 983
   Гвидо Ламберт Арнульф  —  Людовик III  —  Беренгар I  —  Оттон I Оттон II   
983 996 1002 1014 1024 1027 1039 1046 1056 1084 1105 1111 1125 1133 1137 1155
    —  Оттон III  —  Генрих II  —  Конрад II  —  Генрих III  —  Генрих IV  —  Генрих V  —  Лотарь II  —    
1155 1190 1197 1209 1215 1220 1250 1312 1313 1328 1347 1355 1378 1410
   Фридрих I Генрих VI  —  Оттон IV  —  Фридрих II  —  Генрих VII  —  Людвиг IV  —  Карл IV  —    
1410 1437 1452 1493 1508 1519 1530 1556 1564 1576 1612 1619 1637
   Сигизмунд Фридрих III Максимилиан I Карл V Фердинанд I Максимилиан II Рудольф II Матвей Фердинанд II   
1637 1657 1705 1711 1740 1742 1745 1765 1790 1792 1806
   Фердинанд III Леопольд I Иосиф I Карл VI  —  Карл VII Франц I Стефан Иосиф II Леопольд II Франц II   

Каролингтар — Саксонская династия — Салическая династия — Гогенштауфендар — Виттельсбахтар — Габсбургтар