Осиек

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Осиек
хорв. Osijek
ФлагГерб
Vlag osijek.gifCoat of arms of Osijek.png
Рәсем
Рәсми атамаһы Osijek
Дәүләт Flag of Croatia.svg Хорватия
Административ үҙәге Осиецко-Бараньская жупания[d][1] һәм Осиек[d]
Административ-территориаль берәмек Осиецко-Бараньская жупания[d] һәм Осиек[d]
Халыҡ һаны 103 162 кеше (2017)[2]
Диңгеҙ кимәленән бейеклек 94±1 Метр
Сәғәт бүлкәте UTC+1[d]
Туғандаш ҡала Печ (ҡала, Венгрия)[3], Марибор[3], Пфорцхайм[d][3], Плоешти[d][3], Тузла[d][3], Нитра[3], Призрен[3], Суботица[d][3], Лозанна[d][3], Виченца[d][3], XIII район Будапешта[d][3] һәм Эльбасан[d][3]
Милке Градски Врт[d], Jug Sport Hall[d], Градски врт[d] һәм Zrinjevac Sport Hall[d]
Сиктәш Трпинья[d] һәм Эрдут[d]
Майҙан 169 000 000 квадратный метр
Почта индексы 31000
Рәсми сайт osijek.hr
osijek031.com
Категория с картами на Викискладе Maps of Osijek
Урындағы телефон коды 031
Номер тамғаһы коды OS
Commons-logo.svg Осиек Викимилектә


Осийка (хорва. Osijek, нем. Esseg, мадьярса  Eszék) — Хорватия көнсығышындағы ҡала. Славонияла урынлашҡан, илдең баш ҡалаһы Загребтан көнсығышта — Драва йылғаһының уң ярында, уның Дунай йылғаһына ҡойған еренән 25 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

Осиек— ҙурлығы буйынса Хорватияның дүртенсе ҡалаһы (Загреб, Сплит һәм Риека ҡалаларынан һуң). Халҡы — 90 411 кеше (2001)[4]. Осиек-Баранья жупанының административ үҙәге.

Дөйөм мәғлүмәттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Oseka — хорватса отлив һүҙенән килеп сыҡҡан

Осиек — эре индустриаль үҙәк. Ҡалала машиналар эшләү, еңел, аҙыҡ-түлек, химия һәм ағас эшкәртеү сәнәғәте предприятиелары урынлашҡан. Предприятиелар араһында иң билдәлеһе — «Сапония» химия заводы, шырпы фабрикаһы «Драва» (нигеҙ һалынған 1856 йылда) һәм билдәле «Осиечко» һыраһын етештереүсе һыра фабрикаһы

Осиек ҡалаһында мәҙәни һәм ғилми учреждениелап күп: Штроссмайер исемендәге университет (нигеҙ һалынған 1975 йылда), Милли театр, илдең иң ҙур аквариумлы зоопаркы, Боронғо Славония музейы (нигеҙ һалынған 1877 йылда), археологик музей.

Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡаланың 2000 йылдан ашыу тарихы бар. Боронғо ваҡытта был урындарҙа Драва кисеүе янында иллирийҙарҙың ауылы булған. 131 йылда рим императоры Адриан Мурса ауылына колония статусын һәм ҡайһы бер хоҡуҡтар бирә.

Империя ҡолатылғандан һуң был ерҙәр бер нисә тапҡыр талана. IX быуатта славяндар бында нығына һәм славян булмаған халыҡты ассимиляциялай. Ошо осорҙан алып ҡала урындағы кенәздәр, ә аҙаҡ — венгр короленең ҡулында була.

1196 йылда ҡала беренсе тапҡыр Осиек исеме аҫтында телгә алына. Ҡаланың боронғо өлөшө (Мурс ҡәлғә емереклектәрендә төҙөлгән) tvrda тип атала.

XVI быуатта ҡала Ғосман империяһы һөжүменә дусар булған, Балҡанда барған төрөк һөжүме барышында 1526 йылда Осиек төрөктәр тарафынан алына һәм тулыһынса емерелә. 150 йыл дауамындағы төрөк хакимлығы осоронда ҡала көнсығыш стилендә яңынан төҙөкләндерелә. 1687 йылда Изге рим империяһы менән төрөктәр һуғышында Осиек Австрия армияһы тарафынан алына, өҫтәүенә, һуғыш барышында нигеҙенә тиклем ҡабат емерелә.

Осиек ҡәлғәһендәге Изге Михаил сиркәүе
Осиек вокзалы
Осиек трмамвайы

Артабанғы йылдарҙа ҡала яңынан тергеҙелә. 1721 йылда Осиек ҡәлғәһе күтәрелә.

Австрия империяһы составында ҡалалар йылдам үҫә һәм эре сәйәси һәм сауҙа үҙәгенә әйләнә. 1809 йылда Осиек королдең ирекле ҡалаһы титулын ала. XIX быуаттың беренсе яртыһында ҡада Хорватияның иң ҙур ҡалаһы булып тора.

1910 йылда ҡалала 31 388 кеше йәшәгән, шуларҙың 40 проценты — хорваттар, 36 % — австриялылар һәм немецтар, 12 % — венгрҙар була.

Беренсе донъя һуғышынан һуң, Осиек Славения менән тоташ Серб, хорват һәм словендар короллегенең бер өлөшө була (һуңыраҡ — Югославия короллеге). 1941 йылдан алып — Хорватия бойондороҡһоҙ дәүләте составында тора. 1943 йылда Осиекта «Slavonije Glas» гәзите нигеҙләнә.

Икенсе донъя һуғышынан һуң Осиек — Югославия Федератив Социалистик республикаһы составында тора.

Югославияның тарҡалыуынан һуң, 1991 йылда, ҡала Бойондороҡһоҙ Хорватия өлөшө булып ҡала. Һуғыш башланғас, Осиек етди зыян күрә.

Осиектан быға тиклем ундағы халыҡтың 20,05 %-sy тәшкил иткән серб халҡы күпләп сығып китә, күп сербтар ҡала начальнигы Бранимир Главаш тарафынан үлтерелә (һуңыраҡ улхәрби енәйәттәре өсөн хөкөм ителә)[5][6]. Вуковары өсөн һуғыш тамамланғандан һуң, ҡаланы сербтар оккупацияларға нийәтләй, әммә был ҡурҡыныс тыныс һөйләшеүҙәрарҡаһында юҡҡа сыға. Шул уҡ ваҡытта Осиек янында Хорватия һалдаттары тарафынан серб граждандары күпләп үлтерелә. Хәрби хәрәкәттәр тамамланғандан һуң, емерелгән биналарҙың күп өлөшө ҡабаттан тергеҙелә.

Транспорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡала Хорватияның Славонски-Брод, Вуковар, Вировитиц ҡалалары менән, шулай уҡ Венгрия, Сербия , Босния һәм Герцеговина ҡалалары менән автомобиль юлдары менән бәйле. Шулай уҡ ҡалала Драва йылға порты һәм тимер юл вокзалы бар.

Осиектан 20 км алыҫлыҡта ҡала аэропорты урынлашҡан.

Иҫтәлекле урындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Ҡәлғә XVIII быуаттың барокко стилендәге ҡәлғәһе. Ҡәлғәлә -Изге Михаил сиркәүе.
  • Изге Петр һәм Павел соборы — Петр һәм Павел католик соборы.
  • Австрия осороноң барокко стилендәге күп һанлы ҡала биналары.

Данлыҡлы кешеләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Туғанлашҡан ҡалалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]