Мостай Кәрим

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
(Кәримов Мостафа Сафа улы битенән йүнәлтелде)
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Мостафа Сафа улы Кәримов
KarimM.jpg
Псевдонимы:

Мостай Кәрим

Тыуған көнө:

20 октябрь 1919({{padleft:1919|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:20|2|0}})

Тыуған урыны:

Келәш ауылы, Сәфәр улусы, Өфө өйәҙе, Өфө губернаһы[1]

Вафат:

21 сентябрь 2005({{padleft:2005|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:21|2|0}}) (85 йәш)

Вафат урыны:

Өфө, Башҡортостан

Гражданлығы:

Совет Социалистик Республикалар Союзы СССРРәсәй Рәсәй

Эшмәкәрлек төрө:

шағир, прозаик, драматург

Ижад йылдары:

1930-сы йылдар — 2005

Йүнәлеше:

социалистик реализм

Жанр:

шиғырҙар, поэма, пьеса, повесть

Дебют:

«Отряд ҡуҙғалды» шиғырҙар йыйынтығы

Премиялар:
Ленин премияһы — 1984 СССР Дәүләт премияһы — 1972 РСФСР-ҙың К. С. Станиславский исемендәге дәүләт премияһы лауреаты — 1967
Наградалар:
Социалистик Хеҙмәт Геройы — 1979
II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены
III дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены
Ленин ордены Ленин ордены 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены 2-се дәрәжәле Ватан һуғышы ордены
Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены Халыҡтар Дуҫлығы ордены Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
«Почёт Билдәһе» ордены
«Белградты азат иткән өсөн» миҙалы
«Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн 1941–1945 йй.» миҙалы 20 years of victory rib.png
«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында еңәүгә 40 йыл» юбилей миҙалы
«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында еңәүгә 50 йыл» юбилей миҙалы
Жуков миҙалы
РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре
Салауат Юлаев ордены

Мостай Кәрим (ысын исеме — Мостафа Сафа улы Кәримов; 20 октябрь 1919 — 21 сентябрь 2005) — күренекле башҡорт яҙыусыhы, шағиры hәм драматургы, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостандың халыҡ шағиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1979). Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1967).

Тормош юлы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мостафа Сафа улы Кәримов 1919 йылдың 20 октябрендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Шишмә районы Келәш ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1941 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтының тел һәм әҙәбиәт факультетын тамамлай. Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән фронтҡа китә, һуғышта элемтә башлығы һәм артиллерия штабы башлығы булып хеҙмәт итә. Ҡаты йәрәхәтләнә: мина ярсығы күкрәгенә инеп, йөрәгенә саҡ ҡына барып етмәй ҡала.

«

Ҡарҙар ирер, йылы ел иҫһә,
Ҡарҙар китеп барыр, яҙ килһә;
Бәлки, үсем кәмер дошманға,
Тәнемдәге тимер иреһә.
Ун туғыҙ йыл әрней ул яра,
Өсөнсө көн тоташ ҡар яуа.

Мостай Кәрим. "Өсөнсө көн тоташ ҡар яуа..."
[2]

»

Госпиталдә ятып дауаланып сыҡҡас, йәнә фронтҡа китә. Еңеү көнөнәсә фронт гәзиттәрендә хәбәрсе булып эшләй. Һуғыштан ҡайтҡас, ижади һәм ижтимағи эшкә бирелә.

1930-сы йылдарҙа уҡ яҙа башлай: 1938 йылда «Отряд ҡуҙғалды» тигән беренсе шиғыр йыйынтығы нәшер ителә; 1941 йылда «Яҙғы тауыштар» тигән шиғыр китабы сыға. Барыhы 100-ҙән ашыу шиғриәт һәм проза китабы, 10-дан ашыу пьесаһы донъя күрә. 1940 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1951—1962 йылдарҙа Башҡортостан Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе.

Мостай Кәримдең әҫәрҙәре бер нисә тиҫтә телгә тәржемә ителгән.

2005 йылдың 21 сентябрендә Өфөлә вафат була. Өфө мосолман зыяратында ерләнгән.

Йәмәғәт эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • КПСС съездары делегаты итеп һайлана, 1955—1980 йылдарҙа РСФСР-ҙың 4-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, БАССР-ҙың Юғары Советы депутаты була.

Иң билдәле әҫәрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Шиғриәт йыйынтыҡтары: «Ҡара һыуҙар», «Ҡайтыу», «Европа-Азия», «Заманалар», пьесалары: «Айгөл иле», «Ҡыҙ урлау», «Ай тотолған төндә», «Салауат. Өн ҡатыш ете төш», «Ташлама утты, Прометей!»
  • Повестары: «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ», «Беҙҙең өйҙөң йәме», «Өс таған», «Ярлыҡау».

Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары

  • Социалистик Хеҙмәт Геройы (1979)
  • II дәрәжәләге «За заслуги перед Отечеством» ордены (2004 йылдың 9 ноябре)
  • III дәрәжәләге «За заслуги перед Отечеством» ордены (1995 йылдың 28 апреле)
  • Ике Ленин ордены (1967, 1979)
  • I дәрәжәләге Ватан һуғышы ордены (1985)
  • II дәрәжәләге Ватан һуғышы ордены (1945)
  • Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1955, 1962)
  • Халыҡтар Дуҫлығы ордены (1984)
  • Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944)
  • «Почёт Билдәһе» ордены (1949)
  • РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1982)
  • БАССР-ҙың халыҡ шағиры (1963)
  • Башҡортостан Фәндәр Академияһының почетлы академигы (1992)
  • Әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендәге М. А. Шолохов исемендәге халыҡ-ара премия

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Хәҙерге Башҡортостандың Шишмә районы.
  2. Мостай Кәрим. Әҫәрҙәр, I том. Өфө: Китап, 2009
  3. Мустай Карим. Башкирская гимназия № 158 им. М. Карима. 22 октябрь 2015 тикшерелгән.
  4. http://img-fotki.yandex.ru/get/5624/36256508.2b/0_6d910_2925788d_orig
  5. В Уфе установят памятник поэту Мустаю Кариму. Тәүге сығанаҡтан архивланған 16 август 2013. 12 август 2013 тикшерелгән.
  6. Марат Гафаров. Памятника достоин // Край мой родимый — Мечетлинский. Сборник статей и очерков. — Уфа: Мир печати, 2010. — 272 с.
  7. Башҡортостанда Мостай Кәрим исемендәге гранттар булдырылды. «Башинформ» (2015-10-20). 22 октябрь 2015 тикшерелгән.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник / Оформление А. Королевского. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 416 с. (урыҫ.)
  • Ғәйнуллин М. Ф., Хөсәйенов Ғ. Б. Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит.
  • Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с. (урыҫ.)

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Яҙыусы Был яҙыусы тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.