Дағыстан

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Рәсәй Федерацияһы субъекты

Дагестан


Дагъистаналъул Республика (авар теле)
Республика Дагъустан (агул теле)
Әзерб. Дағыстан Республикасы
(Dağıstan Respublikası)

Дагъистала Республика (даргин теле)
Дагъыстан Республикасы (ҡумыҡ теле)
Дагъусттаннал Республика (лаҡ теле)
Дагъустан Республика (лезгин теле)
Дагъыстан Республикасы (ноғай теле)
Республика Дагъустан (рутул теле)
Дагъустандин Республика (табасаран теле)
Республика Дагъустан (цахур теле)
ДегIeстан Республика (чечен теле)


Flag of dag.jpg Coat of Arms of dag.jpg
2013russiadag.jpg

Столица

Махачкала

Майҙаны

52-се

- Барлығы
- һыу өҫтө %

50270 км²
0,4

Халҡы

13-сө

- Барлығы
- Тығыҙлыҡ

2 946 035 (2013)

58.6/км²

ТТП

35-се

- Барлығы (ағым. хаҡ.)
- Йән башына

285,3 млрд. Һум млрд. һум (2010)

78,3 мең Һум мең һум

Федераль округ

Төнъяк-Кавказ федераль округы

Иҡтисади район

Төнъяк-Кавказ иҡтисад районы

Дәүләт теле

урыҫ, авар, агул, әзербайжан, даргин, кумык, лак, лезгин, ноғай, рутул, табасаран, тат, цахур, чечен[комм. 1]

Башлык

Абдулатипов Рамазан Гаджимурад улы

РФ субъекты коды

05

ISO 3166-2 коды

RU-DA

Сәғәт бүлкәте

Q842320?

Бүләктәре:

Ленин ордены  — 1965 Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены — 1923 Октябрь Революцияһы ордены — 1971 Халыҡтар Дуҫлығы ордены  — 1972

Рәсми сайты:

http://www.government-rd.ru/

ДағыстанРәсәй составындағы республика. Иң көньяҡтағы һәм күп милләтле, ул халыҡ һанының тәбиғи үҫеше буйынса лә тәүге рәттә тороусы регион[1].

Автономиялы Республика булараҡ 1921 йылдың 20 майында ойошторола. Әзербайжан, Грузия , Чечен Республикаһы, Ставрополь крайы һәм Ҡалмыҡстан менән сиктәш.

Баш ҡалаһы — Махачҡала, күренекле реолюционер Махач Дахадаевтын исемен йөрөтә.

Ҡоролош[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Республикала 42 муниципаль район һәм 10 ҡала округы бар.

Иҡтисад[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Республика бюджеты (2009):

  • сығымдар — 67 603,7 млн Һум
  • килемдәр — 64 673,4 млн Һум, уларҙан:
    • һалымдар һәм йыйымдар — 13 984,4 млн рублей
    • федераль бюджетынан трансферт — 50 689,0 млн рублей

Банк өлкәһе

  • Төбәк банктар һаны буйынса Дағыстан Рәсәйҙә 3-сө урында тора: республикала бындай 25 учреждение эшләй.

Галерея[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Электроэнергетика[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Тауҙарҙан аҡҡан йылғаларҙың ҙур гидроэлектрик потенциалы бар: йылға 55 млрд кВт/сәғәт электроэнергия бирергә мөмкин. 2010 йылда Дағыстанда 5,1 млрд кВт/сәғәт электроэнергия етештерелде. Иң эре ГЭСтар:

  • Чиркей ГЭСы, ҡәүете 1000 МВт
  • Ирганайская ГЭСы, ҡәүете 400 МВт
  • Миатлинская ГЭСы, ҡәүете 220 МВт
  • Чирюрти ГЭС-ы, ҡәүете 125 МВт
  • Гергебиль ГЭС-ы, ҡәүете 17,8 МВт
  • Гуниб ГЭС-ы, ҡәүете 15 МВт

Хәҙерге көндә Гоцатлин ГЭС-ы (100 МВт, 310 млн кВт/сәғәт ҡәүете менән) төҙөлә.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

  1. Согласно конституции, государственными языками республики являются русский и все языки народов Дагестана. Однако только 14 языков имеют свою письменность и функционируют как государственные.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

  • Ахмедханов К. Э. Путешествие по Дагестану: Практическое руководство — М.: Физкультура и спорт, 1988. — 272 б. — (По родным просторам).
  • История Дагестана с древнейших времен до наших дней. В двух томах. Ред. А. И. Османов. М., Наука, 2004.
  • Криштопа, А. Е. Дагестан в ХІІІ — начале ХV вв. Очерк политической истории. М., Мамонт; Таус, 2007.
  • Карпов, Ю. Ю. Взгляд на горцев. Взгляд с гор. Мировоззренческие аспекты культуры и социальный опыт горцев Дагестана. СПб., Петербургское востоковедение, 2007.
  • Дагестан и мусульманский Восток. Сборник статей в честь профессора Амри Рзаевича Шихсаидова. Сост. и отв. ред. А. К. Аликберов, В. О. Бобровников. М., Издательский дом Марджани, 2010.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]