Дағстан

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
(Дағыстан битенән йүнәлтелде)
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Рәсәй Федерацияһы субъекты

Дагестан


Дагъистаналъул Республика (авар теле)
Республика Дагъустан (агул теле)
әзерб. Дағыстан Республикасы
(Dağıstan Respublikası)

Дагъистала Республика (даргин теле)
Дагъыстан Республикасы (ҡумыҡ теле)
Дагъусттаннал Республика (лаҡ теле)
Дагъустан Республика (лезгин теле)
Дагъыстан Республикасы (ноғай теле)
Республика Дагъустан (рутул теле)
Дагъустандин Республика (табасаран теле)
Республика Дагъустан (цахур теле)
ДегIeстан Республика (чечен теле)


Flag of dag.jpg Coat of Arms of dag.jpg
2013russiadag.jpg

Столица

Махачкала

Майҙаны

52-се

- Барлығы
- һыу өҫтө %

50270 км²
0,4

Халҡы

13-сө

- Барлығы
- Тығыҙлыҡ

2 946 035 (2013)

58.6/км²

ТТП

35-се

- Барлығы (ағым. хаҡ.)
- Йән башына

285,3 млрд. Һум млрд. һум (2010)

78,3 мең Һум мең һум

Федераль округ

Төнъяк-Кавказ федераль округы

Иҡтисади район

Төнъяк-Кавказ иҡтисад районы

Дәүләт теле

урыҫ, авар, агул, әзербайжан, даргин, кумык, лак, лезгин, ноғай, рутул, табасаран, тат, цахур, чечен[комм. 1]

Башлык

Абдулатипов Рамазан Гаджимурад улы

РФ субъекты коды

05

ISO 3166-2 коды

RU-DA

Сәғәт бүлкәте

Мәскәү ваҡыты

Бүләктәре:

Ленин ордены  — 1965 Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены — 1923 Октябрь Революцияһы ордены — 1971 Халыҡтар Дуҫлығы ордены  — 1972

Рәсми сайты:

http://www.government-rd.ru/

ДағстанРәсәй составындағы республика. Иң көньяҡтағы һәм күп милләтле, ул халыҡ һанының тәбиғи үҫеше буйынса ла алғы рәттә тороусы төбәк[1].

Автономиялы Республика булараҡ 1921 йылдың 20 майында ойошторола. Әзербайжан, Грузия , Чечен Республикаһы, Ставрополь крайы һәм Ҡалмыҡстан менән сиктәш.

Баш ҡалаһы — Махачҡала, күренекле революционер Махач Дахадаевтың исемен йөрөтә.

Ҡоролош[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Республикала 42 муниципаль район һәм 10 ҡала округы бар.

Иҡтисад[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Республика бюджеты (2009):

  • сығымдар — 67 603,7 млн Һум
  • килемдәр — 64 673,4 млн Һум, уларҙан:
    • һалымдар һәм йыйымдар — 13 984,4 млн рублей
    • федераль бюджеттан трансферт — 50 689,0 млн рублей

Банк өлкәһе

  • Төбәк банктары һаны буйынса Дағстан Рәсәйҙә 3-сө урында тора: республикала бындай 25 учреждение эшләй.

Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Электроэнергетика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тауҙарҙан аҡҡан йылғаларҙың ҙур гидроэлектрик потенциалы бар: йылға 55 млрд кВт/сәғәт электроэнергия бирергә мөмкин. 2010 йылда Дағстанда 5,1 млрд кВт/сәғәт электроэнергия етештерелде. Иң эре ГЭСтар:

  • Чиркей ГЭСы, ҡеүәте 1000 МВт
  • Ирганайская ГЭСы, ҡеүәте 400 МВт
  • Миатлинская ГЭСы, ҡеүәте 220 МВт
  • Чирюрти ГЭС-ы, ҡеүәте 125 МВт
  • Гергебиль ГЭС-ы, ҡеүәте 17,8 МВт
  • Гуниб ГЭС-ы, ҡеүәте 15 МВт

Хәҙерге көндә Гоцатлин ГЭС-ы (100 МВт, 310 млн кВт/сәғәт ҡеүәте менән) төҙөлә.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Согласно конституции, государственными языками республики являются русский и все языки народов Дагестана. Однако только 14 языков имеют свою письменность и функционируют как государственные.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Ахмедханов К. Э. Путешествие по Дагестану: Практическое руководство — М.: Физкультура и спорт, 1988. — 272 б. — (По родным просторам).
  • История Дагестана с древнейших времен до наших дней. В двух томах. Ред. А. И. Османов. М., Наука, 2004.
  • Криштопа, А. Е. Дагестан в ХІІІ — начале ХV вв. Очерк политической истории. М., Мамонт; Таус, 2007.
  • Карпов, Ю. Ю. Взгляд на горцев. Взгляд с гор. Мировоззренческие аспекты культуры и социальный опыт горцев Дагестана. СПб., Петербургское востоковедение, 2007.
  • Дагестан и мусульманский Восток. Сборник статей в честь профессора Амри Рзаевича Шихсаидова. Сост. и отв. ред. А. К. Аликберов, В. О. Бобровников. М., Издательский дом Марджани, 2010.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]