Андорра

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Андорра Кенәзлеге
Principat d'Andorra
Flag of Andorra.svg Coat of arms of Andorra.svg
Флаг Герб
Девиз: «Virtvs Vnita Fortior

(Латин: Берҙәмлек көс бирә)»

Гимн: «El Gran Carlemany»
Location Andorra Europe.png
Рәсми тел каталан[1]
Баш ҡала Андорра-ла-Велья
Эре ҡалалар Андорра-ла-Велья
Идара итеү төрө конституцион монархия Франция һәм Урхель епископының уртаҡ протектораты
Кенәздәр

Премьер-министр

Франсуа Олланд

Жоан Энрик Вивес-и-Сисилиа Антони Марти

Территория
• Бөтәһе
• % һыу өҫтө
178
468 км²
0,26 (121,4 га)[2]
Халыҡ
• Һаны (2010)
• Халыҡ тығыҙлығы

91 023[3] чел. (194)
180 чел./км²
ИЧР (2011) 0,838 [4] (бик юғары) (32 урын)
Валюта Евро (€) (EUR, код 978)[5]
Интернет-домен .ad
Код ISO AD
МОК коды AND
Телефон коды +376
Сәғәт бүлкәте 1

Координаталар: 42°33′30″ с. ш. 1°33′19″ в. д. / 42.55833° с. ш. 1.55528° в. д. / 42.55833; 1.55528 (G) (O)

Андорра Кенәзлеге (кат. Principat d’Andorra, исп. Principado de Andorra, франц. Principauté d'Andorre), Андо́рра — Европаның диңгеҙгә сығыу юлы булмаған кәрлә дәүләте, кенәзлек. Көнсығыш Пиренеи тау системаһында Франция һәм Испания араһында урынлашҡан. Атамаһы баск. andurrial һүзенән килеп сыҡҡан, «буш ятҡан ер» тигәндә аңлата.

Элек ябыҡ кенәзлек бөгөн туризмға күрә үҫешкәнгә күрә сәскә ата[6].

Милли составы буйынса халҡы (1995):

Рәсми тел — каталан теле.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • 778 — беренсе мәртәбә телгә алына.
  • 790 —Франк короле Карл Великий Андорраның бойондороҡһоҙлоғон гарантиялай.
  • 805 — Андорра кенәзлеге нигеҙләнгән йыл. Андорра общинаһы кешеләре франк ғәскәрен ғәрәптәрҙең тылына үткәрә, шуның өсөн Бөйөк Карл общинаға Бөйөк азатлыҡ Хартияһын (Magna Carta) бүләк итә.
  • IX век — ил биләмәһенә ғәрәптәр һөжүме.
  • 1278 — Графом де Фуа и испан епископы Урхельский Андорраның ике ҡатлы суверинитеты тураһында килешеү төҙөй.
  • 1479 — граф Франциск Феб де Фуа Королевство Наварра кореллегенең короле була, шулай итеп Андорраға хоҡуҡтар навар короллегенә күсә.
  • 1589 — Наварра кореле Генриха IV исеме менән Франция тәхетенә күтәрелә. Суверинитет хоҡуҡтары Францияға күсә.
  • 1866 — Андорра конституцияһы төҙөлә.
  • 1934 — хәҙергә Андорра консититуцияһы нигеҙҙәре төҙөлә.
  • 1934 — Скосырев Борис Михайлович 8 июлдә үҙен Андорра кореллеге короле итеп тәҡдим итә.
  • 1976 — беренсе сәйәси фиркә — Андорра демокритик фирҡәһе төҙөлә.
  • 1981 — власть закон сығарыу һәм башҡарма власҡа бүленәю
  • 1993 йылға тиклем — Франция һәм епископ Урхельскийҙың ике ҡатлы протектораты аҫтында була.
  • 1993 — яңы конституция ҡабул ителә; БМО ағзаһы.
  • 1994 год — Андорра Евросоюз ағзаһы; Марк Форне Мольне — премьер.
  • 13 июнь 1995 йыл — Рәсәй Федерацияһы менән дипломатик мөнәсәбәт булдырыла.
  • 2004 — Футбол буйынса Андорра йыйылма командаһы Македония менән матчта беренсе еңеү Стадионда 114 кеше була.
  • С 2004 — Евровидение йыр конкурсында Андорра ҡатнаша башлай.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Конституция Андорры (инг.)Описание Андорры-ла-Велья на сайте туристической системы Туры.ру. — Подробная информация о столице Андорры. Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 февраль 2012. 12 ғинуар 2012 тикшерелгән.
  2. Girard P & Gomez P (2009), Lacs des Pyrénées: Andorre. Ҡалып:Fr
  3. World Gazetteer
  4. Human Development Report 2011  (инг.). United Nations Development Program (2011). Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 февраль 2012. 6 ноябрь 2011 тикшерелгән.
  5. Валюта Андорры (принято в одностороннем порядке, не входит в |Еврозону)
  6. http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/exportar_banc_dades_csv.asp?formules=anual%7Cinici&any1=01/01/2008&any2=01/01/2008&codi_divisio=380&lang=1&codi_subtemes=59&codi_tema=10

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Европа илдәре
Австрия · Әзербайжан* · Албания · Андорра · Беларусь · Бельгия · Болгария · Босния һәм Герцеговина · Ватикан · Бөйөк Британия · Венгрия · Германия · Греция · Грузия* · Дания · Ирландия · Исландия · Испания · Италия · Ҡаҙағстан* · Латвия · Литва · Лихтенштейн · Люксембург · Македония · Мальта · Молдова · Монако · Нидерландтар · Норвегия · Польша · Португалия · Рәсәй* · Румыния · Сан-Марино · Сербия · Словакия · Словения · Төркиә* · Украина · Финляндия · Франция · Хорватия · Черногория · Чехия · Швейцария · Швеция · Эстония

Аланд утрауҙары · Гибралтар · Шпицберген


Косово · Днестр буйы республикаһы


Европала һәм Азияла*
LocationEurope.png


Донъя Был ил тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.