Андорра

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Андорра Кенәзлеге
Principat d'Andorra
Андорра Андорра гербы
Андорра флагы Андорра гербы

Координаталары: 42°33′30″ т. к. 1°33′19″ кс. о. / 42.558333° т. к. 1.555278° кс. о. (G) (O)

Девиз: «Virtvs Vnita Fortior

(Латин: Берҙәмлек көс бирә)»

Гимн: «El Gran Carlemany»
Location Andorra Europe.png
Рәсми тел каталан[1]
Башҡала Андорра-ла-Велья
Эре ҡалалары Андорра-ла-Велья
Идара итеү формаһы конституцион монархия Франция һәм Урхель епископының уртаҡ протектораты
Кенәздәр

Премьер-министр

Франсуа Олланд

Жоан Энрик Вивес-и-Сисилиа Антони Марти

Территория
• Барлығы
• Һыу өҫтө %
Донъялағы урыны: 178
468 км²
0,26 (121,4 га)[2]
Халыҡ
• Баһалау (2010)
Тығыҙлыҡ

91 023[3] кеше (Урыны: 194)
180 кеше/км²
КПҮИ (2011) 0,838 [4] (бик юғары) (Урыны: 32)
Валюта Евро (€) (EUR, код 978)[5]
Код ISO AND
Телефон коды +376
Сәғәт бүлкәте 1

Андорра Кенәзлеге (кат. Principat d’Andorra, исп. Principado de Andorra, франц. Principauté d'Andorre), Андо́рраЕвропаның диңгеҙгә сығыу юлы булмаған кәрлә дәүләте, кенәзлек. Көнсығыш Пиренеи тау системаһында Франция һәм Испания араһында урынлашҡан. Атамаһы Ҡалып:Lang-eu һүзенән килеп сыҡҡан, «буш ятҡан ер» тигәндә аңлата.

Элек ябыҡ кенәзлек бөгөн туризмға күрә үҫешкәнгә күрә сәскә ата[6].

Милли составы буйынса халҡы (1995):

Рәсми тел — каталан теле.

Тарихы[үҙгәртергә]

  • 778 — беренсе мәртәбә телгә алына.
  • 790 —Франк короле Карл Великий Андорраның бойондороҡһоҙлоғон гарантиялай.
  • 805 — Андорра кенәзлеге нигеҙләнгән йыл. Андорра общинаһы кешеләре франк ғәскәрен ғәрәптәрҙең тылына үткәрә, шуның өсөн Карл Великий общинаға Бөйөк азатлыҡ Хартияһын (Magna Carta) бүләк итә.
  • IX век — ил биләмәһенә ғәрәптәр һөжүме.
  • 1278 — Графом де Фуа и испан епископы Урхельский Андорраның ике ҡатлы суверинитеты тураһында килешеү төҙөй.
  • 1479 — граф Франциск Феб де Фуа Королевство Наварра кореллегенең короле була, шулай итеп Андорраға хоҡуҡтар навар короллегенә күсә.
  • 1589 — Наварра кореле Генриха IV исеме менән Франция тәхетенә күтәрелә. Суверинитет хоҡуҡтары Францияға күсә.
  • 1866 — Андорра конституцияһы төҙөлә.
  • 1934 — хәҙергә Андорра консититуцияһы нигеҙҙәре төҙөлә.
  • 1934 — Борис Скосырев 8 июлдә үҙен Андорра кореллеге короле итеп тәҡдим итә.
  • 1976 — беренсе сәйәси фиркә — Андорра демокритик фирҡәһе төҙөлә.
  • 1981 — власть закон сығарыу һәм башҡарма власҡа бүленәю
  • 1993 йылға тиклем — Франция һәм епископ Урхельскийҙың ике ҡатлы протектораты аҫтында була.
  • 1993 — яңы конституция ҡабул ителә; БМО ағзаһы.
  • 1994 год — Андорра Евросоюз ағзаһы; Марк Форне Мольне — премьер.
  • 13 июнь 1995 йыл — Рәсәй Федерацияһы менән дипломатик мөнәсәбәт булдырыла.
  • 2004 — Футбол буйынса Андорра йыйылма командаһы Македония менән матчта беренсе еңеү Стадионда 114 кеше була.
  • С 2004 — Евровидение йыр конкурсында Андорра ҡатнаша башлай.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә]


Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә]

  1. Конституция Андорры(инг.)Описание Андорры-ла-Велья на сайте туристической системы Туры.ру. — Подробная информация о столице Андорры. Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 февраль 2012. 12 ғинуар 2012 тикшерелгән.
  2. Girard P & Gomez P (2009), Lacs des Pyrénées: Andorre. Ҡалып:Fr
  3. World Gazetteer
  4. Human Development Report 2011 (en). United Nations Development Program (2011). Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 февраль 2012. 6 ноябрь 2011 тикшерелгән.
  5. Валюта Андорры (принято в одностороннем порядке, не входит в Еврозону)
  6. http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/exportar_banc_dades_csv.asp?formules=anual%7Cinici&any1=01/01/2008&any2=01/01/2008&codi_divisio=380&lang=1&codi_subtemes=59&codi_tema=10

Һылтанмалар[үҙгәртергә]


{{{заголовок}}}


Донъя Был илдәр тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.

Ҡалып:Андорра в темах

Ҡалып:Европа Ҡалып:Латинский Союз Ҡалып:Франкофония