Горчаки (Дәүләкән районы)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ауыл
Горчаки (Гәршәк)
рус. Горчаки
Берҡаҙан һаҙлығы.jpg
Берҡаҙан — тәбиғәт ҡомартҡыһы
Ил

Рәсәй

Федерация субъекты

Башҡортостан

Муниципаль район

Дәүләкән районы

Ауыл биләмәһе

Мәкәш ауыл Советы (Дәүләкән районы)

Координаталар

54°15′28″ с. ш. 54°43′54″ в. д.HGЯO

Нигеҙләнгән

1890

Беренсе мәртәбә телгә алынған

1917

Халҡы

120[1] кеше (2010)

Милли состав

башҡорттар

Сәғәт бүлкәте

UTC+6

Почта индексы

453418

Һанлы танытмалар
Автомобиль коды

02, 102

ОКАТО коды

80 222 831 003

ОКТМО коды

80 622 431 111

Горчаки (Гәршәк) (Рәсәй)
Горчаки (Гәршәк)
Горчаки (Гәршәк)
Горчаки (Дәүләкән районы) (Башҡортостан Республикаһы)
Горчаки (Гәршәк)

Горчаки (рус. Горчаки) — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 120 кеше[2]. Почта индексы — 453418, ОКАТО коды — 80222831003.

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)

Иҫәп алыу йылы һәм көнө Бөтә халыҡ Ир-егеттәр Ҡатын-ҡыҙҙар Ир-егеттәр өлөшө (%) Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)
1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)
1920 йыл 26 август
1926 йыл 17 декабрь
1939 йыл 17 ғинуар
1959 йыл 15 ғинуар
1970 йыл 15 ғинуар
1979 йыл 17 ғинуар
1989 йыл 12 ғинуар
2002 йыл 9 октябрь
2010 йыл 14 октябрь 120 56 64 46,7 53,3

Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.

1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Район үҙәгенән һәм Дәүләкән тимер юл станцияһынан көнбайышҡа табан 25 км алыҫлыҡта Асылыкүл тәбиғи паркы территорияһында урынлашҡан. Ауылға 1890 йылда кенәз П. Д. Горчаков (1864—1906) Бәләбәй өйәҙенә ингән 1020 дисәтинә ер һатып алып нигеҙ һала. Кенәз Горчаков 1893 йылда ерен Е.Поршина һәм Р.Озеровҡа, ә улар немецтарға һата. 1896 йылда мәктәп асыла. Немецтар тарафынан имениеға уртаҡ исем «Горчаки» бирелеп, ул бер нисә утарға тарҡала. 1917 йылда Горчаковский утары булараҡ теркәлгән, 13 йортта 111 кеше (немецтар һәм украиндар) йәшәгән. 1930—1950 йылдарҙа 1-се Горчаки һәм 2-се Горчаки ауылдары иҫәпкә алынған. 50-се йылдар аҙағында улар ҡушылғандан һуң, хәҙерге исемен һәм статусын ала.Халыҡ телендә Гәршәк исеме менән йөрөтөлә[3]. XIX быуат аҙағынан — 1940 йылға тиклем халыҡтың күпселеген немецтар тәшкил итә. 1940—1960 йылдарҙа халыҡтың күпселе — урыҫтар, 1970 йылдан — башҡорттар. Ауыл халҡы совет осоронда «Колос» («Жданов») колхозында эшләй.

Халҡы: 1920 йылда— 206 кеше; 1939 йылда —267; 1959 йылда —153; 1989 йылда — 85; 2002 йылда —114; 2010 йылда —120 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Башланғыс мәктәп (Мәкәш урта мәктәбе филиалы) ? йылда ябыла, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб бар[4][5][6].

Урамдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Исеме[7]:

  • Горчак (Гәршәк) урамы (рус. Горчаково (улица))

Билдәле кешеләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Башҡорт халыҡ информаторҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • «Килен сәйе», «Килен ебе», «Һыу башлатыу», «Ҡыҙ оҙатыу» туй йолаларын Ғабрахманова Нурзизә Фәйзерахман ҡыҙынан (1906) Р.Солтангәрәева 1983 йылда яҙып алған. «Башҡорт халыҡ ижады. Йола фольклоры» 1-се томға № 128,№ 129, № 130,№ 131,№ 190 ингән[8].

Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Район үҙәгенә тиклем (Дәүләкән): 25 км
  • Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Мәкәш): 7 км
  • Яҡындағы тимер юл станцияһы (Дәүләкән): 25 км

Ер-һыу атамалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Исемдәре[3]:

  • Ахун быуаһы
  • Берҡаҙан һаҙлығы
  • Төйлән йылғаһы, Берҡаҙандан юл ала
  • Ҡара ҡойо
  • Асылыкүл
  • Дөндөк быуаһы
  • Айыу баҫыуы
  • Үрнә буйы

Видеояҙмаларҙа тәбиғәт ҡомартҡылары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населённым пунктам Республики Башкортостан. Тәүге сығанаҡтан архивланған 20 август 2014. 20 август 2014 тикшерелгән.
  2. Численность и размещение населения Республики Башкортостан по данным Всероссийской переписи населения 2010 года. Статистический сборник.  (рус.)
  3. 3,0 3,1 К.М.Хәмиҙуллина. «Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы Мәкәш ауылының тарихы һәм тулы шәжәрәһе». — Өфө: «Мир печати», 2012 й. — С. 72.
  4. А.Казанцев. «История населённых пунктов Давлекановского района». — Өфө: «Издательские решения. По лицензии Ridero», 2021 й. — С. 55—57-се б.б..
  5. Башҡорт Википедияһы /Горчаки (Дәүләкән районы)
  6. Асфандияров А.З «История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» стр.473
  7. «Налог Белешмәһе» статискаһында Горчак (Гәршәк) ауылы
  8. Әхмәт Сөләймәнов, Розалия Солтәнгәрәеева. «Башҡорт халыҡ ижады» Йола фольклоры I том. — Өфө: «Китап», 1995 й. — С. 416-417, 453-СӨ Б.Б..

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]