Оло Таткүл

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Оло Таткүл
Дәүләт Flag of Russia.svg Рәсәй

Оло Таткүл — рус. Большо́й Та́ткуль - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһендәге күл. Административ йәһәттән Мейәс ҡала округына инә.

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Оло Таткүл Сыбаркүл ҡалаһынан төньяҡтараҡ урынлашҡан. Илмән ҡурсаулығы биләмәһенә инә.

Оло Таткүлдән көнъяҡтараҡ Оло Мейәс, Кесе Мейәс һәм Ҡыҫыҡкүл урынлашҡан. Таткүл аша Илмән йылғаһы ағып үтә.

Иң яҡын тораҡ пункттары — Мейәс ҡала округы составындағы Мейәс һәм Ураҙбай ҡасабалары.

Географик координаттары: киңлеге - 55°11′48″N (55.196772), оҙонлоғо - 60°17′4″E (60.284537)[1]

Тасуирламаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Максималь тәрәнлеге: 3,5 м
  • Һыуҙың үтә күренеүсәнлеге, сафлығы: ярайһы таҙа һәм үтә күренмәле
  • Туйындырыусы сығанаҡ: Илмән йылғаһы, шишмәләр, яуым-төшөм
  • Майҙаны: 2,48 км2

Күлдең ярҙары убалы, ярымдала күлдәре төрөнә ҡарай. Төньяҡтан көнсығыштан һәм өлөшләтә көньяҡ-көнбайыштан һаҙлыҡлы. Оло Таткүлдең көнбайыш осонан 0,5 км алыҫлыҡта бәләкәй генә Кесе Таткүл урынлашҡан.

Оло Таткүлдең сөмкәһе түңәрәк һыҙатланышлы, һыуы ағып тора. Һыу ташҡанда үҙенән 2,5 км көньяҡ-көнсығыштараҡ урынлашҡан Кесе Мейәс күле менән ҡылымыҡ аша тоташып ала [2].


Этимологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Силәбе өлкәһенең топонимикаһын өйрәнеп, китаптар сығарған географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә, От распространенных в прошлом у башкир древнего мужского имени Таткул основой таты — «ласковый», «спокойный», «мирный», с именной типовой частицей кол (кул,гул), тип яҙа[3]. Күлдең атамаһы, ысынлап та, Тат+күл һүҙҙәренән икәне күренеп тора. Татҡол тигән ирҙәр исеменән тигән фаразы бәлки ысынбарлыҡҡа тура килмәйҙер, сөнки күл һыуы тәмле булып, тат (лы) тигән синонимы ҡулланылған булыуы ихтимал [4]

Флораһы һәм фаунаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ылымыҡ баҫып барыусан. Һыуға килеп етеп тиерлек ҡатнаш урман үҫә, тирә-яғы еләк һәм бәшмәктәргә бай (тик уларҙы барыбер йыйырға ярамай, сөнки Илмән ҡурсаулығы территорияһында урынлашҡан).

Һалҡындар башланғансы күл буйында кейек ҡоштар тереклек итә[5].

Төбө ҡомло һәм ташлы. Күлдә сабаҡ, йылға алабуғаһы һәм суртан үрсей[6].

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Большой Таткуль
  2. Большой Таткуль
  3. Шувалов Н. И. От Парижа до Берлина по карте Челябинской области — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 б. — ISBN 5-7688-0157-7.
  4. Башҡорт теленең һүҙлеге. 2 томлыҡ. - Мәскәү, 1993. - 2-се том, 325-се бит.
  5. Большой Таткуль
  6. День Святого Валентина на озере Малое Миассово  (рус.). GdeKluet. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 май 2013. 20 май 2013 тикшерелгән.

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Башҡорт теленең һүҙлеге. 2 томлыҡ. - Мәскәү, 1993. - 2-се том, 861 бит - 223-сө бит
  • Шувалов Н. И. Сугурмак // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]