Ғүмәр ибн әл-Хәттаб

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ғүмәр ибн әл-Хәттаб
ғәр. عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ
Рәсем
Заты ир-ат[1]
Гражданлығы Black flag.svg Хаҡ хәлифәт
Тыуған көнө 585
Тыуған урыны Хижәз,Мәккә
Вафат булған көнө 3 ноябрь 644[2]
Вафат булған урыны Сәғүд Ғәрәбстаны, Мәҙинә
Үлем төрө һомицид[d]
Үлем сәбәбе колото-резаная рана[d]
Км үлтергән Pirouz Nahavandi[d]
Ерләнгән урыны Мәсжид ән-Нәбәүи мәсете
Атаһы аль-Хаттаб ибн Нуфайл[d]
Әсәһе Хинтама бинт Хашим[d]
Бер туғандары Зейд ибн аль-Хаттаб[d] һәм Фатима бинт аль-Хаттаб[d]
Хәләл ефете Умм Кульсум бинт Асим[d], Умм Кульсум бинт Али[d] һәм Атика бинт Заид ибн Амр ибн Нуфаил[d]
Балалары Ғабдуллаһ ибн Ғүмәр, Асим ибн Умар[d], Хафса бинт Ғүмәр һәм Убайдуллах ибн Умар[d]
Һөнәр төрө дәүләт эшмәкәре
Биләгән вазифаһы Праведный халиф[d]
Ҡултамға
Һуғыш/алыш Бәҙер һуғышы, Битва при Ухуде[d], Битва у рва[d] һәм Битва при Хайбаре[d]
Commons-logo.svg Ғүмәр ибн әл-Хәттаб Викимилектә

Әбү Хафс Ғүмәр ибн әл-Хәтта́б әл-’Әҙәби әл-Ҡөрәейши (ғәр. أبو حفص عمر بن الخطاب العدوي القرشي‎; Мәккә3 ноябрь 644, Мәҙинә) — икенсе хәлифә (634644), күренекле дәүләт эшмәкәре. Шулай уҡ Ғүмәр ибн әл Хәттаб әл Фәрүҡ (ғәр. عمر ابن الخطاب‎) һәм Ғүмәр I исемдәре мәнән билдәле.

Даталар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡиәфәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ул замандаштары араһында оҙон буйы, тулы һәм баһадир кәүҙәһе менән айырылып торған. Ислам динен ҡабул иткәнгә тиклем һәм унан һуң да бик талапсан, уҫал холҡо менән айырылған[3]. Сығанаҡтар күрһәтеүенсә ул аҡ тәнле, һылыу йөҙлө булған. Мыйығы ҙур булып, тырпайып торған. Йөрөшө етеҙ, тауышы - яңғырауыҡлы, ҡыҙыу, энергиялы, власлы булған.[4]

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ғүмәр ибне-Хәттаб башта (Пәйғәмбәрлектең 6-сы йылына тиклем) исламдың һәм мосолмандарҙың ҙур дошманы була. Ләкин ваҡыт үтеү менән, уға Ҡөрьән уҡырға биргән апаһының тәьҫире менән исламды ҡабул итә һәм Пәйғәмбәрҙең иң яҡын сәхәбәләренең берһенә әйләнә.

Мөхәммәт ғәләйһиссәләм үлеменән һуң, вариҫлыҡ һорауы тыуа. Хәлиф урынына 4 иң яҡшы мосолмандар дәғүә итәләр: Әбү Бәкер, Ғүмәр ибне-Хәттаб, Ғосман ибне Ғәффән һәм Ғәли ибн Әбү Талип (радыйаллаһу ғәнһүм). Шунда Ғүмәр төптән уйлай торған кеше кеүек эш итә: ул Әбү Бәкерҙең ҡулын ҡыҫа һәм шуның менән уның хәлифлеген таный. Уның артыннан башҡалар ҙа беренсе хәлифтең ҡулын ҡыҫалар. Ғүмәр хәлифәт кешеләре тураһында ҡайғыртҡан. Төн һайын кешеләр:ең йәшә кимәлен белеү өсөн ҡаланы йәйәүләп урап сыҡҡан. Ғүмәрҙе Ибнел-Хәттаб Әбу-Лүөлүә (фарсы ҡоло) бысаҡ менән ҡаҙап үлтерә. Уны Мөхәммәт Пәйғәмбәр эргәһенә ерләйҙәр.

Ғүмәрҙең (радыйаллаһу ғәнһү) Мәсжид ән-Нәбәүиҙәге ҡәбер ташы, Мәҙинә

Ғүмәр (радыйаллаһу ғәнһү) ваҡытындағы яуҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ул исламды таратыу буйынса йыһатты дауам иткән. Шам ерҙәренән ҡурҡыныс тыуҙырлғанға күрә, мосолмандар ғәскәре ярҙамында ул бар иғтибарҙы Фарсы ерҙәрен һәм Ираҡты яулап алыуға бүлгән һәм ошоға ирешкән. Был эште ул бик мөһим стратегик кимәлгә ҡуя, үҙе лә ошо яуҙа ҡатнашырға теләй. Тик мосолмандар быға юл ҡуймай. Йыйында тикшерелеп был эш ышаныслы сәхәбәләргә тапшырыла. Ғәскәр башлығы булып Сәүд Вәкҡас һайлана. 637 йылда Сәүд Вәҡҡас ғәскәрҙәрен Ирак яғына бора. Уларға ҡаршы Фарсы батшаһы 33 хәрби фил булған 80 меңлек ғәскәр ебәрә. Өс көн барған һуғышта мосолман ғәскәре еңеп сыға. Бөтәһе 10 000 самаһы фарсы һәм 2 500 мосолман үлеп ҡала. (Ҡадисиә һуғышы)

Мосолмандарҙың Нам ерҙәренә керәһен белгәс, ошойылды Византия императоры Ираклий мосолмандарҙың еңеүҙәрен күреп, уларға ҡаршы бар ғәскәрен туплай. Был ғәскәрҙе императорҙың ағаһы етәкләй. Ғәскәр Ярмуҡ йылғаһы янына урынлаша. Быляуҙа мосолмандар еңеүгә өлгәшә. (Ярмуҡ һуғышы) Ғүмәр етәкселеге ваҡытында Мысыр яулап алына. Мысыр халҡы византиялылар тарафынан ебәрелгәнгә күрә, улар мосолмандарға ярҙам итәләр. Ил яулап алына һәм ул ислам дәүләтенең бер виләйәтенә әүерелә.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]