Илкәнәй

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ауыл
Илкәнәй
Ил

Рәсәй

Федерация субъекты

Башҡортостан

Муниципаль район

Көйөргәҙе районы

Координаталар

52°51′52″ с. ш. 55°46′58″ в. д.HGЯO

Сәғәт бүлкәте

UTC+6

Цифровые идентификаторы
Автомобиль коды

02, 102

ОКАТО коды

80 239 815 001

ОКТМО коды

80 639 415 101

Илкәнәй (Рәсәй)
Илкәнәй
Илкәнәй
Илкәнәй (Башҡортостан Республикаһы)
Илкәнәй

Илкәнәй (рус. Илькинеево) — Башҡортостандың Көйөргәҙе районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 327 кеше[1]. Почта индексы — 453359, ОКАТО коды — 80239815001.

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)

Иҫәп алыу йылы һәм көнө Бөтә халыҡ Ир-егеттәр Ҡатын-ҡыҙҙар Ир-егеттәр өлөшө (%) Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)
1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)
1920 йыл 26 август
1926 йыл 17 декабрь
1939 йыл 17 ғинуар
1959 йыл 15 ғинуар
1970 йыл 15 ғинуар
1979 йыл 17 ғинуар
1989 йыл 12 ғинуар
2002 йыл 9 октябрь
2010 йыл 14 октябрь 327 158 169 48,3 51,7

Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.

1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны

Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Район үҙәгенә тиклем (Ермолаевка): 22 км
  • Яҡындағы тимер юл станцияһы (Карагайка): 3 км

Ауыл тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Илкәнәй ауылы бөгөнгө Көйөргәҙе йылғаһы биләмәһендәге ерҙә Мәләүез йылғаһының һул яғында Ҡарағай йылғаһының Мәләүез йылғаһына ҡушылған тамаҡтан өҫтәрәк урынлашҡан. Был төбәктә борондан уҡ иң ҡеүәтле һәм ҙур ҡәбиләләр иҫәбендә булған беренсе бөтә башҡорт дәүләт берләшмәһе — ете ырыуҙы төҙөүҙә ҡатнашҡан тамъяндар йәшәгән. Тамъян ырыуының шәжәрәләрең күпселеге атай-олатайҙарының Алтай яҡтарынан килеүен бәйән итеүҙән башлана. Урал тауы тарафтарына күсенеүҙе тамъяндар Ыҡ, Дим буйҙарына урынлашыуҙан башлай, ә XII-XII быуаттарҙа Ағиҙелдең төньяҡҡа (Көнгәк тауы) боролған өлөшөнә килеп ерегәләр. Тамъяндар урынлашҡан биләмәләрҙәге үҙгәрештәр күренекле дәүләт һәм сәйәси эшмәкәр Шағәле Шаһман исеме менән бәйле. Иван Грозный ҡәбилә вәкиле Шағәле Шаһманға кенәз титулы биреп, Иҙел-Нөгөш тамъяндарының ерҙәрен мәңге файҙаланырға ҡалдыра.

Был биләмә көньяҡтан Бальза, көнсығыштан Ағиҙелдең уң ярындағы Сурағол (Төбәк) ауылынан Мәмбәтҡол, Иҫке Муса ауылын да индереп, төньяҡтан һәм көнбайыштан Мәкәтаулы, Һупайлы йылғаларының уң ярҙары менән сикләнә. XVII-XIX быуаттарҙа тамъян ҡәбиләһе бер нисә төркөм булып, бөгөнгө Туймазы, Шаран һәм Татарстандың сиктәш ауылдарында, икенселәре Бишбүләк, Миәкә районына ингән биләмәләрҙә төпләнә. Өсөнсөләре бөгөнгө Әбйәлил - 38 ауыл, Белорет районында - 15 тамъян ауылдары бар. Шулай уҡ ырыуҙаштар Силәбе өлкәһенең сиктәш ауылдарында ла байтаҡ. Илкәнәй ауылы ҡасан барлыҡҡа килгән? Йомағужа, Илкәнәй, Һағындырмай, тиһәләр ҙә, Һағындыра икән, әй. Ошо таҡмаҡ ике ауылдың сығышы һәм йәшәйеше менән дә борондан бик ныҡ булғанлығын аңлата кеүек. Көньяҡ тамъяндарҙың төп ауылдарына Иҫке Муса (Мәләүез районы) ауылы ла инә, башҡорт ауылдары, ғәҙәттә, уларҙы нигеҙләүселәр исеме менән атала. Уға Шағәле Шаһман менән ҡан ҡәрҙәш булған Төньяҡ волосы йөҙ башы Муса Һөйәров нигеҙ һала. Ә Йомағужа ауылын Шағәле Шаһмандың тыуаһы Йомағужа Теләүкәев нигеҙләгән. Бер нисә тарихи архив материалдарына нигеҙләнеп, Йомағужа ауылы уҙаманы С.Әмиров "Тамъян волосы Йомағужа ауылы 1739 йылға тиклем үк булған, ул Иҙел-Нөгөш, ҡыр тамъяндарҙан беренселәрҙән булып ултыраҡ тормошҡа күскән",-тип һығымта яһап ҡуйған. Илкәнәй - шул уҡ Шағәле Шаһмандың икенсе улы Бураш нәҫеле, Сыуаҡай улы - Сәфәр, уның улы Теләүембәт, уның улы Илкәнәй (1743-1829). Шуға күрә, тарихи документтарҙың мәғлүмәттәренә ҡарағанда Илкәнәйҙәр 1772 йылда ( хәҙерге Әбйәлил районы) әбей батша Екатерина указына ярашлы Өфө-Ырымбур ҡырсынташ юлын һалыуҙа ҡатнашыу өсөн килеп, ошо яҡтарҙы үҙ итеп 1776 йылда ғына төпләнә. Шуныһы асыҡ билдәле, был ваҡытта Мәләүез, Йомағужа ауылдарынан башҡа, тирә-яҡта башҡа ауылдар булмаған. Илкәнәйгә Ырымбур ҡаҙна палатаһының 1837 йылдың 2 июнендә 4914-се указы буйынса Йомағужа ауылынан 15 ғаилә күсә. Шул уҡ йылда Иҫке Муса ауылынан Ҡотломбәт, Ҡолмәмбәт, Бейембәт, Рамаҙан, Мөхәммәтдәмин Хоҙайназаровтар күсә. Илкәнәйгә күскән мусалар араһында Вәлит Ишҡолов, уның улдары Хөсәйен, Мөхәммәтхәсән, Дилмөхәмәт һәм Бикмөхәмәт, шулай уҡ Ҡотлошиндар, Дәүләтсуриндар, Мулатаев һәм Бустыбаев Назарбай ҙа була. Ауыл халҡы малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнә. Мәләүез йылғаһы ярында бер һыу тирмәне, ә 1920 йылда Мәләүез һәм Ҡарағай йылғалары ярында өс тирмәнгә етә. Уларҙың хужалары Кутузов, Степанов, Спиридоновтар була. Ауыл халҡы ылау йөрөтөү менән дә шөғөлләнә, ҡыш баҡыр иретеү заводтарына руда ташыйҙар. Воскресенский заводына (120 саҡрым), Верхотор (135 саҡрым), Богоявлинск (250 саҡрым) - 18 тин хеҙмәт хаҡы алғандар. [2]

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Численность и размещение населения Республики Башкортостан по данным Всероссийской переписи населения 2010 года. Статистический сборник.  (рус.)
  2. Марат Рамаҙанов. Илкәнәйем - Ватаным, ғорурлығым. "Юшатыр" гәзите, 26 июнь, 2007 йыл