Ырғыҙлы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ырғыҙлы
Нигеҙләү датаһы 1756
Дәүләт Рәсәй
Административ үҙәге Ырғыҙлы ауыл советы[1]
Административ-территориаль берәмек Ырғыҙлы ауыл советы
Почта индексы 453585
Урындағы телефон коды 34755

Ырғыҙлы (рус. Иргизлы) — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 366 кеше[2].

Мәҙәниәт йорто

Почта индексы — 453585, ОКАТО коды — 80219816001.

Ауылдың тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Д. Иргизлы, Бурзянский район.jpg

1773 йылдың октябрендә ауылға атаман Хлопуша етәкселегендә Пугачев ғәскәренең алдынғы отряды килә. Уларҙы ҡыҙыҡһындырғаны - ошо ауылда 1756 йылда граф Карл фон Сиверсон төҙөткән ете мейесле баҡыр иретеү заводы була. Хлопуша отрядының бер өлөшө заводты пушкаларҙан утҡа тотһа, икенсе яртыһы заводтың гарнизонын ҡамауға ала. Тиҙҙән бында "батша", йәғни 1,5 меңлек ғәскәре менән Пугачев үҙе килеп етә. Вознесенск заводында Пугачев ғәскәре 1774 йылдың апреленә тиклем тора, һуңынан улар тарафынан завод яндырыла. Үҙ ирке менән уларға ҡушылыусылар иҫәбенә ғәскәрен тулыландырған Пугачев Ағиҙел йылғаһының үр яғындараҡ урынлашҡан Әүжән-Петровск заводына юллана. Ғәскәр торған тауҙы, улар киткәс, башҡорттар "Бүгәс тауы" тип атай. Ауылдың көньяҡ-көнбайышындағы "Ҡара кеше" тип аталған тауҙың атамаһы ла 1773-75 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышы ваҡиғаһы менән бәйле. Пугачев ғәскәре Вознесенск заводына көнсығыштан килеп ингән була. Ә уларға ҡаршы ебәрелгән батша ғәскәренең каратель отряды ауылға көньяҡ-көнбайыштан яҡынлай һәм шул яҡтағы тау түбәһендә туҡтала, сөнки был бейеклектән завод тотошлайы менән күренеп тора. Карателдәр ҡара мундирҙа булғанлыҡтан, алыҫтан бөтә тау башы ҡап-ҡара булып күренә. Шунлыҡтан был тауға урындағы башҡорттар тарафынан "Ҡара кеше" тигән атама йәбешеп ҡала. Пугачевсылар һан буйынса өҫтөнлөк иткәнгә күрә, карателдәр уларға туранан-тура һөжүмгә күсергә батырсылыҡ итмәй. Шулай ҙа был урында пушканан атылған йәҙрә ярсыҡтары, мушкет штыктары һәм пугачевсыылар яғынан атылған уҡтар, уҡ остары йылдар үтһә лә, табыла тора.

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)

Иҫәп алыу йылы һәм көнө Бөтә халыҡ Ир-егеттәр Ҡатын-ҡыҙҙар Ир-егеттәр өлөшө (%) Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)
1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)
1920 йыл 26 август
1926 йыл 17 декабрь
1939 йыл 17 ғинуар
1959 йыл 15 ғинуар
1970 йыл 15 ғинуар
1979 йыл 17 ғинуар
1989 йыл 12 ғинуар
2002 йыл 9 октябрь
2010 йыл 14 октябрь 366 182 184 49,7 50,3

Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.

1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны

Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Район үҙәгенә тиклем (Иҫке Собханғол): 50 км Original file ‎(1,600 × 1,200 pixels, file size: 222 KB, MIME type: image/jpeg)
  • Яҡындағы тимер юл станцияһы (Белорет): 195 км

Билдәле шәхестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]