Ғәлиәкбәр

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ауыл
Ғәлиәкбәр
рус. Галиакберово
Мост в Галиакберово через Нугуш - panoramio.jpg
Нөгөш йылғаһы аша күпер
Ил

Рәсәй

Федерация субъекты

Башҡортостан

Муниципаль район

Бөрйән

Ауыл советы

Ғәлиәкбәр

Координаталар

53°16′06″ с. ш. 57°03′36″ в. д.HGЯO

Элекке исеме

1850

Халҡы

483[1] кеше (2010)

Сәғәт бүлкәте

UTC+6

Почта индексы

453586

Һанлы танытмалар
Автомобиль коды

02, 102

ОКАТО коды

80 219 813 001

ОКТМО коды

80 619 413 101

Ғәлиәкбәр (Рәсәй)
Ғәлиәкбәр
Ғәлиәкбәр
Ғәлиәкбәр (Башҡортостан Республикаһы)
Ғәлиәкбәр

Ғәлиәкбәр (рус. Галиакберово) — Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районындағы ауыл. Ғәлиәкбәр ауыл советының административ үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 483 кеше була[2]. Почта индексы — 453586, ОКАТО коды — 80219813001.

Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ғәлиәкбәр ауылы Ағиҙел ҡушылдығы Нөгөш йылғаһы буйында, район үҙәге Иҫке Собханғол ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 37 километр һәм Белорет тимер юлы станцияһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 178 километр алыҫлыҡта урынлашҡан[3].

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ғәлиәкбәр ауылына 18501859 йылдарҙа Верхнеурал өйәҙе (хәҙер — Баймаҡ районы) Бөрйән улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған.

1859 йылда ауылда 25 йортта 148 кеше иҫәпләнгән, 1920 йылда 66 йортта 337 кеше йәшәгән. Ауылдың исеме тәүге төпләнеүсе Ғәлиәкбәр Әбделмөҡминов исеме менән бәйле. Ауылда тәүге йәшәүселәр Темәс ауылынан (Баймаҡ районы) сыҡҡан. Ҡарағол Солтанғолов[4] 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан[5].

1866 йылда ауылда 20 йорт булып, уларҙа 162 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр.

1900 йылда мәсет теркәлгән[6].

Шәжәрә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Билдәле шәхестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1. Ҡаһарманов Абдулхаҡ Абдрахман улы (24.07.1927 — 05.2007) — педагог, 1960—1988 йылдарҙа ауылы мәктәбе уҡытыусыһы, директоры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. III дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1957)

2. Әминева Резида Рәүф ҡыҙы (1.01.1964) — йырсы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы, ижади конкурстар лауреаты[7]

3. Аҫылғужин Рамаҙан Ҡунаҡбай улы (26.05.1956) — урмансы, солоҡсо, инспектор. Башҡортостан Республикаһы хайуандар донъяһын һаҡлау фондының «Урман рыцары» исемен йөрөтөүсе

4. Ғәбитов Исмәғил Әхмәҙулла улы (25.11.1939) — мәғариф, комсомол, партия һәм дәүләт органдары ветераны, йәмәғәтсе

5. Сәғитов Зәки Хаммат улы (1929 — 19 май 1995) — БАССР-ҙың Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылы мәктәбе директоры, уҡытыусы-новатор, РСФСР халыҡ мәғарифы алдынғыһы

6. Әхмәҙиева Шәһүрә Шәкир ҡыҙы — Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы

7. Хәтмуллина Көнһылыу Ғүмәр ҡыҙы — ғалим, химия фәндәре кандидаты, Рәсәй Фәндәр академияһы Химия-физика проблемалары институтының ғилми хеҙмәткәр

8. Ҡотлобаева Көнһылыу Зәки ҡыҙы — педагогик хеҙмәт ветераны. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2004) һәм мәғариф алдынғыһы (1998); 2015 йылдан Башҡорт Википедияһы мөхәррире, 2016 йылдан Бөрйән вики-клубы етәксеһе

9. Яубаҫарова Миңниса Әхмәҙулла ҡыҙы — Башҡортостандың атҡаҙанған малсыһы

10. Әминев Ағзам Яхъя улы — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған урмансыһы

11. Биккинин Хәйҙәр Ғилман улы — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефть һәм газ сәнәғәте хеҙмәткәре (2003)

12. Аҫылғужин Вәхит Ишмөхәмәт улы — Башҡортостандың атҡаҙанған нефтсеһе

13. Сәғитов Ирек Хаммат улы — уҡытыусы. РСФСР-ҙың Халыҡ мәғарифы отличнигы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы

14. Ҡаһарманов Латиф Абдрахман улы (2 апрель 1936 йыл29 декабрь 1999 йыл) — мәғариф хеҙмәткәре, «БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы». 1972—1977, 1980—1997 йылдарҙа район халыҡ мәғарифы бүлеге мөдире.

15. Биккинина Заһира Ғилман ҡыҙы — Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы

16. Ғәҙелшина Мөнирә Зәкир ҡыҙы — (27 март 1954 йыл — 19 апрель 2015 йыл) — уҡытыусы, Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы (1999), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2007)[8].

17. Ҡаһарманов Рәшит Рәжәп улы — Рәсәй Федерацияһының «атҡаҙанған нефть һәм газ ятҡылыҡтарын табыусы һәм почетлы белгесе»

18. Йәғәфәров Юлай Нурғәли улы (2 ғинуар 1953 йыл) — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (2001)

19 Сәғитов Әхәт Ҡәйүм улы — һуғыш һәм хеҙмәт ветераны, БАССР-ың атҡаҙанған уҡытыусыһы. «Ҡыҙыл Йондоҙ» һәм II дәрәжә «Ватан һуғышы» ордендары кавалеры

20. Сәғитов Барый Ҡәйүм улы — Бөйөк Ватан һуғышы һәм хәрби хеҙмәт ветераны. Отставкалағы I ранг капитаны; Ҡыҙыл Йондоҙ, II дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры

21. Солтанова Зөһрә Зәки ҡыҙы (4 май 1952 йыл) — юғары квалификациялы уҡытыусы. СССР халыҡ мәғарифы отличнигы (1988), «Уҡытыусы-методист» (1991), Башҡортостан Республикаһы уҡытыусыларының 9 съезы делегаты (2001), Рәсәй Президенты гранты эйәһе (2006)

22. Баязитова Әминә Тимерҡаҙыҡ ҡыҙы (17 декабрь 1946 йыл) — педагогик хеҙмәт ветераны. Рәсәйҙең мәғариф отличнигы һәм Рәсәй Федерацияһының почётлы мәғариф хеҙмәткәре, уҡытыусы — методист, юғары категориялы уҡытыусы

23. Йәғәфәров Баязит Ғибәт улы (1 июнь 1956, БАССР Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылы)— комсомол органдары һәм мәғариф ветераны. 1978—1982 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Бөрйән район комитетының бүлек мөдире, икенсе һәм беренсе секретары; 1983 йылдан район мәктәптәре укытыусыһы. Рәсәй Федерацияһының почетлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре (2007)

24. Әминева Ғәтифә Зекрия ҡыҙы (3 ғинуар 1937, БАССР, Бөрйән районы, Ғәлиәкбәр ауылы — 1996, Бөрйән районы Байназар ауылы) —Бөрйән районы Байназар урта мәктәбенең математика уҡытыусыһы, БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы

25. Исламбаева Хөснә Ниғмәт ҡыҙы (1 август 1942 йыл) — Башҡортостан Республикаһы мәғариф алдынғыһы, хеҙмәт ветераны

26. Әминева Ғәтифә Зекрия ҡыҙы (3 ғинуар 1937 йыл — 20 ғинуар 1996) — юғары квалификациялы математика уҡытыусыһы. РФ халыҡ мәғарифы отличнигы (1972), «Өлкән уҡытыусы» (1977), «Башҡортостан мәктәптәренең атҡаҙанған уҡытыусыһы»

27. Әхмәтов Хәлил Атаулла улы (10 октябрь 1908 йыл — октябрь 1974 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, III дәрәжә Дан ордены менән кавалеры

28. Ҡаһарманов Әбдразаҡ Абдрахман улы (10 март 1925 йыл — 4 ғинуар 2002 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, ll дәрәжә Ватан һуғышы ордены, «Севастополде обороналаған өсөн», «Германияны еңгән өсөн» миҙалдары кавалеры

29. Йәнғәлин Тайып Мөхәмәтғәле улы (1905 йыл — 9 февраль 1974 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, «Хәрби хеҙмәттәре өсөн»[9], «Батырлыҡ өсөн»[10] миҙалдары менән бүләкләнеүсе.

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халыҡ иҫәбе
2002[11]2009[11]2010[1]
470501483
Милли составы

2002 йылғы иҫәп алыуға ярашлы, халыҡтың күпселеге — башҡорттар (100 %)[12].

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)

Иҫәп алыу йылы һәм көнө Бөтә халыҡ Ир-егеттәр Ҡатын-ҡыҙҙар Ир-егеттәр өлөшө (%) Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)
1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 216
1920 йыл 26 август 337
1926 йыл 17 декабрь
1939 йыл 17 ғинуар 231
1959 йыл 15 ғинуар 365
1970 йыл 15 ғинуар
1979 йыл 17 ғинуар
1989 йыл 12 ғинуар 492
2002 йыл 9 октябрь 470
2010 йыл 14 октябрь 483 257 226 53,2 46,8
2021 йыл октябрь - - - - -

Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.

1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны

Әлеге ваҡытта ауылда Иҫке Собханғол урта мәктәбе филиалы — Ғәлиәкбәр төп мәктәбе, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, Мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар[13].

1850 йылғы рәүиз мәғлүмәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Видеофильмдарҙа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Logo YouTube por Hernando (2005-2011).svg Видео Башҡа таштар. Ғәлиәкбәр ташы
  2. Logo YouTube por Hernando (2005-2011).svg Видео Әсе бал. Айнур Асҡаров фильмы
  3. Logo YouTube por Hernando (2005-2011).svg Видео Галиакбер — старинное село на берегу реку Нугуш, его называют «столицей бурзянов». Молодежь в дер. Галиакбар Бурзянского района Башкортостана перенимает навыки отцов в обработке дерева
  4. д. Галиакберово Бурзянского р-на Башкортостана, народные умельцы Хусния Исламбаева,Исмагил Яманаев,Дамир Аллабердин. Тканые паласы, попона из лыка. Фольклорный ансамбль «Такыя сусак», руководитель Сария Мингажева."Орнамент"Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылы оҫталары
  5. Открытие школе в ГалиакберовоОткрытие школе в Галиакберово
  6. Культурный сезон — Медовый тур https://vk.com/video-28883427_456239728 Культурный сезон — Медовый тур
  7. Logo YouTube por Hernando (2005-2011).svg Видео «Орнамент»-Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылы оҫтаһы Самат Сабитов«Орнамент» Мастера батмана из Бурзяна. 2011г., с субтитрами на русском языке

Фотолар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бөйөк Ватан һуғышы ҡаһармандарына обелиск. Ғәлиәкбәр ауылы

Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауыл советынан (1941 йылға ҡарата) Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар[1]

Тирә-яҡ мөхит[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Нөгөш
  • Аратау — ауыл уртаһындағы тау.
  • Таҡыясусаҡ — Оло Нөгөш аша торған ауылға ҡаршы бейек тау.
  • Кәзә тауы, Уралтау, Мәсет тауы, Ямаш тауы — ауыл эсендәге тау, убалар.

Ғәлиәкбәр ауылына ҡараған ер-һыу атамаларының риүәйәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Презентация[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ғәлиәкбәр ауылының микротопонимикаһы Презентация, Ғәлиәкбәр ауылының микротопонимикаһы

Риүәйәттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ғәлиәкбәр ауылына ҡараған ер-һыу атамаларының риүәйәттәре вики-дәреслектә

Урамдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Аратау тыҡрығы (рус.  Аратау (переулок)
  • Тау урамы (рус.  Горная (улица)
  • Дуҫлыҡ урамы (рус.  Дружбы (улица)
  • Йылға аръяғы урамы (рус.  Заречная (улица)
  • Илдар Ғәбитов урамы (рус.  Ильдара Габитова (улица)
  • Йәштәр урамы (рус.  Молодёжная (улица)
  • Үҙәк урам (рус.  Центральная (улица)[14]

Матбуғатта[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населённым пунктам Республики Башкортостан. Дата обращения: 20 август 2014. Архивировано 20 август 2014 года.
  2. Численность и размещение населения Республики Башкортостан по данным Всероссийской переписи населения 2010 года. Статистический сборник.  (рус.)
  3. Ғәлиәкбәр // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.
  4. Война 1812 года
  5. Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Өфө: Китап, 2009. — С. 46. — ISBN 978-5-295-04683-4.
  6. Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Өфө: Китап, 2009. — С. 46. — ISBN 978-5-295-04683-4.
  7. Сайт «Единый портал башкирской культуры». Музыка —Музыкальная коллекция — Исполнители: Аминева Резида Рауфовна (рус.) (Тикшерелеү көнө: 1 ноябрь 2019)
  8. Трудовая книжка
  9. https://1418museum.ru/heroes/32178354/
  10. https://1418museum.ru/heroes/32178354/
  11. 11,0 11,1 Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан ВПН-2002 и 2009
  12. Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — приложение в формате Excel Архивная копия от 4 март 2016 на Wayback Machine.
  13. Ғәлиәкбәр // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.
  14. Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 20 по Республике Башкортостан