Мөхәммәд (пәйғәмбәр)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
(Мөхәммәт (пәйғәмбәр) битенән йүнәлтелде)
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Ҡөрьән персонажы
Мөхәммәт (محمد)
Исеменең мәғәнәһе: Маҡтауға лайыҡ
Исеме башҡа телдәрҙә: ғәр. محمد
ингл. Muhammad
нем. Mohammed
франц. Mahomet
Заты: Ир
Тыуған: 22 апрель 571 (20), Мәккә, Сәғүд Ғәрәбстаны
Вафат: 8 июнь 632 (61 йыл), Мәҙинә, Сәғүд Ғәрәбстаны
Атаһы: Абдулла Ғәбд әл-Моталлип
Әсәһе: Әминә
Ҡатыны (ире): Хаҙисә бинт Хүвәйлид
Сәүҙә бинт Зәмғә
Ғәйшә бинт Әбү Бәкр
Хафса бинт Ғүмәр
Зәйнәб бинт Һүмәйзә
Үмм Сәләмә
Зәйнәб бинт Йәһеш
Йүвәйриә бинт Харис
Рәйхана бинт Зәйед
Сафия бинт Һүәй
Рәмлә бинт Әбү Суфьян
Мысырҙан килгән Мәрйәм (әл-Кибтия)
Мәймүнә бинт Харис
Балалары: Ҡасим, Таһир, Тайып, Зәйнәб, Руҡайя, Үмм Күлсүм, Фатима
Кирәмәттәре: Айҙы икегә бүлеү, бармағынан һыу сығарыу.
Ваҡиғалар: Әт-Таифҡа күсенеү, миғраж, һижрәт
Өҫтәмә мәғлүмәт: Исламға нигеҙ һалыусы
Мөхәммәд (пәйғәмбәр) Викимилектә
Иман шарттары

Тәүхид
Фәрештәләр
Китаптар
Пәйғәмбәрҙәр
Яуап көнө
Тәҡдир

Исламдың биш нигеҙе

Шәһәҙәт
Намаҙ
Ураҙа
Зәҡәт
Хаж

Шәхестәр

Мөхәммәд
Ислам пәйғәмбәрҙәре
Сәхәбәләр
Хәлифәләр

Мөхәммәд, бине Ғәбдулла бине Ғәбд-әл-Моталлиб бине әл-Хашими (ғәр. محمد[mʊħɑmmæd], әйтелешен тыңларға , (ғәр. محمد‎‎‎), (20 (22) апрель 571 (570), Мәккә — 8 июнь 632, Мәҙинә) — пәйғәмбәр, мәшһүр дин хеҙмәткәре, бер Аллаһҡа табыныу дине — Ислам динен иңдереүсе, Аллаһ ебәргән изге китап — Ҡөрьәнде кешеләргә еткереүсе, дәүләт һәм сәйәсәт эшмәкәре, Ғәрәп ярымутрауында көслө мосолман дәүләтен төҙөүсе.

Исеме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Каллиграфик һәм ғаҙи яҙыуҙа Мөхәммәд исеме

Мөхәммәд исеме «Маҡтауға лайыҡ» тигән мәғәнәне аңлата. Башҡа исемдәре лә бар: Әхмәт, Мәхмүт, Мостафа. Аллаһ Ҡөрьәндә уға исеме менән дүрт тапҡыр өндәшә, шулай уҡ уны Нәби, Рәсүл, Ғәбд, Бәшир, Нәдхир, Мудхәккир, Шәһит, Дәғый кеүек исемдәр менән атай. Мосолмандар Мөхәммәд пәйғәмбәр исемен әйткәндән йәки яҙғандан Һуң, уға салауат («Саллә-ллаһү ғәләйһи үә сәлләм» (ғәр. صلى الله عليه وسلم‎) тип) әйтәләр.

Тормош юлы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тыуған йылы һәм урыны — 570 йыл тирәһендә хәҙерге Сәғүд Ғәрәбстаны Мәккә ҡалаһы. Үлгән йылы һәм урыны — 8 июнь 632 йыл, хәҙерге Сәғүд Ғәрәбстаны Мәҙинә ҡалаһы. Мәҙинә ҡалаһы Пәйғәмбәр мәсетендә ерләнгән.

Ҡыҫҡаса хронология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • 571 йылдың апреле — Мөхәммәд Пәйғәмбәр Мәккә ҡалаһында донъяға килә.
  • 595 йыл — Хәҙисәгә өйләнә.
  • 613 йыл — Мөхәммәд Пәйғәмбәр халыҡ араһында дәғүәт башлай.
  • 615 йыл — Мөхәммәд Пәйғәмбәр тарафдарҙарының мәжүсиҙәрҙең эҙәрлекләүҙәренән Эфиопия (Хәбәшстан)ға ҡасыуы (үҙе Әбү Талип ҡурсыуында ҡала).
  • 619 йыл — Хәҙисә һәм Әбү Талип вафат була.
  • 622 йыл — Һижрәт, Мәҙинәгә күсенеү.
  • 623 йыл — Мосолмандар Мәккә каруандарына һөжүм итә башлайҙар.
  • 624 йыл — Мосолмандар Бәҙр янындағы мәккәлеләр ғәскәрен ҡыйрата.
  • 625 йыл — Үхүд һуғышы. Мосолмандар еңелеүгә осрай.
  • 626 йыл — Мәккәлеләрҙең һөжүме уңышһыҙ тамамлана.
  • 628 йыл — Тыныслыҡ килешеүе төҙөлә.
  • 629 йыл — Мөхәммәд Пәйғәмбәр менән мосолмандар тыныс хаж ҡылалар.
  • 630 йыл — Мәҙинә Мөхәммәд Пәйғәмбәр яғына күсә, Ҡәғбәлә булған һындар (поттар) емерелә.
  • 632 йыл — Мәккәгә Мөхәммәд Пәйғәмбәрҙең һуңғы хаж ҡылыуы, 8 июнь — Мөхәммәд Пәйғәмбәрҙең вафат булыуы.

Исламда Мөхәммәт Пәйғәмбәр тотҡан урын[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мөхәммәд пәйғәмбәр мөһөрө

Ислам дине Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙән башҡа 124 (йәки 224) пәйғәмбәр булыуын таный [1],мәгәр Мөхәммәд с.ғ.с. барса пәйғәмбәрҙәрҙең һуңғыһы - нәби һәм рәсүл тип таныла. Шулай уҡ ул башҡаларҙан айырмалы рәүештә (шул иҫәптән Ғайса пәйғәмбәрҙән дә), айырым ҡалаға, ауылға йәки халыҡҡа тип түгел,ә ер йөҙөндәге һәммә халыҡтар өсөн ебәрелгән. Уның шәриғәте Ҡиәмәт Көнөнәсә көсөндә ҡаласаҡ. Бүтән рәсүлдәрҙең шәриғәттәре ваҡытлыса бирелгән һәм Мөхәммәд с.ғ.с. килеү менән көсөнән сығарылған. Шулай итеп, мосолмандар Изге Китаптарҙы - (Тора) Тәурат, (Псалтирь) Зәбур һәм (Евангелие) Инжилде таныһа ла, уларҙы ғәмәлдә тип һанамай, бынан тыш улар кешеләр тарафынан боҙолған тип белдерә (тәхриф).

Мөхәммәд пәйғәмбәрҙәр араһында иң юғары урында тора. Ислам буйынса иманлы булыу, йәғни Мөхәммәд пәйғәмбәрҙең вәкәләтен таныу һәммә кешелеккә, шул иҫәптән нәсраниҙарға, йәһүдиҙәргә мотлаҡ тип белдерелә, һуңғылары уның шәриғәтен ҡабул итергә тейеш тип һанала.

Рамаҙан әл-Буты Мөхәммәд пәйғәмбәрҙең Исламда тотҡан урыны һәм уның шәриғәте тураһында ошолай яҙа: « Монотеик (бер илаһлы) диндәрҙә, боҙолмаған килеш булһа, бер айырма ла юҡ, сөнки улар барыһы ла бер Аллаһ сылбыры өлөштәре, Мөхәммәд рисаләте кешелектең барса дини үҫешенең иң юғары бейеклеге булып тора. Әммә пәйғәмбәрҙәрҙең шәриғәттәрендә генә айырма бар. »[2].

Мөхәммәд ҡорайыш ҡәбиләһенән булған. Мәккә мөшриктәре һыйҙырмауы арҡаһында 622 йылда ул Мәккәнән Мәҙинәгә (элек Йәсриб) һижрәт ҡыла (күсенә). Мосолман календары ошо йылдан иҫәп башлай. Үҙенең арҡалаштары менән ул Мәккәне яулап ала. Мөхәммәд с.ғ.с вафат булған мәлгә тотош Ғәрәп ярымутрауы Ислам ҡабул иткән була. Уның вариҫтары - халифәләр Азия һәм Африкала, өлөшләтә Европала Ислам динен тарата. Улар ғәрәп теле һәм мәҙәниәте йоғонтоһона эләгә. Мөхәммәд Пәйғәмбәрҙе Пәйғәмбәрҙәр мөһөрө, Пәйғәмбәрҙәр хужаһы һәм Ахырызаман Пәйғәмбәре тип тә атайҙар. Мосолмандар иман килтергәндә Шәһәҙәт әйтә, уны Аллаһ Рәсүле тип таный.

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Ахмад ибн Ханбал, Муснад, 5, 266
  2. Аль-Буты Р. Фикх ас-сира ан-набавия [Понимание жизнеописания Пророка]. Каир: ас-Салям, 1999, с. 34.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Татар википедияһы

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]