Яңы Ҡаратаулы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ауыл
Яңы Ҡаратаулы
Ил

Рәсәй

Федерация субъекты

Башҡортостан

Муниципаль район

Салауат районы

Координаталар

55°08′12″ с. ш. 58°08′25″ в. д.HGЯO

Сәғәт бүлкәте

UTC+6

Цифровые идентификаторы
Автомобиль коды

02, 102

ОКАТО коды

80 247 805 003

ОКТМО коды

80 647 405 111

Яңы Ҡаратаулы (Рәсәй)
Яңы Ҡаратаулы
Яңы Ҡаратаулы
Яңы Ҡаратаулы (Башҡортостан Республикаһы)
Яңы Ҡаратаулы

Яңы Ҡаратаулы (рус. Новые Каратавлы) — Башҡортостандың Салауат районындағы ауыл. Әлкә ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 364 кеше[1]. Почта индексы — 452481, ОКАТО коды — 80247805003[2].

Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Район үҙәгенә тиклем (Малаяҙ): 8 км
  • Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Әлкә): 7 км
  • Яҡындағы тимер юл станцияһы (Кропачево): 21 км

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1916 йылдың май айында 16 хужа Иҫке -Ҡаратаулы(хәҙер Малаяҙ) ауылынан Йәшә йылғаһы буйына үҙ белдеге менән күсеп ултыра.Был башбаштаҡлыҡ Йәшә йылғаһы буйындағы матур уңдырышлы ерҙәрҙе ситтәргә һатыу тураһында һүҙ ҡуҙғатылғас эшләнә.Күсенеүселәр тиҙ арала бер-береһенә ярҙам итеп, өйҙәр күтәрәләр, һуңынан Ғүмәр улы Вахит ауыл халҡына ер бүлеү мәсьәләһен юллап Өфөгә китә.. Күсенеүселәрҙең исемлеге-Әхмәтйән Ғәлиулла улы, Вәхит Ғүмәр улы, Мөхәмәтйән Сәлих улы, Байрамғол Ислам улы, Аллабирҙе Ҡотлоҡәләм улы, Вәли Нафиҡ улы, Бәшир Ғәлиулла улы, Ғәли Нафиҡ улы, Ғарифулла Ишбулды улы. Шәрәфетдин Тажетдин улы, Бәҙретдин Фәхри улы, Ғәйнулла Зарип улы, Исламғол Бикйән улы, Әсмәндиәр Ҡотлоҡәләм улы, Әбделғазы Нафиҡ улы, Багаутдин Нафиҡ улы.

Һәр кемдә ике-өс ат, һыйыр малы, барыһында булмаһа ла, тарантас, кошовка, яҡшы сбруйҙар була.Ғаиләләрҙә дүрттән алып етегә тиклем балалар булғанлыҡтан, һәр эште үҙ көстәре менән эшләгәндәр, ялсы көсө ҡулланмағандар.Яңы-Ҡаратаулыларҙың төп кәсебе мал аҫрау. иген игеү була. Ерҙе һуҡа менән һөрәләр, ағас тырма менән эшкәртәләр. 1917-18 йылдарҙа ғына ашлыҡ һуғыу машиналары, тимер һабан, зиг-заг, колючкалар барлыҡҡа килә башлай, тимерлек ойоштороп ебәрәләр.Ҡыш көндәре Оло Ҡатау, Эҫем, Әшә, Ҡатау-Тамаҡ, Йүрүҙән ҡалаларында эшләгәндәр, шундағы заводтарға ағас күмере әҙерләгәндәр.1930 йылдарҙа коллективлаштырыу башланғас, Яңы-Ҡаратаулы һәм Иҫке-Ҡаратаулы ауылдарын"Үрге Үҙән"колхозына берләштерәләр.Колхоздың беренсе рәйесе булып Ҡыйғы районы Ҡолбаҡ ауылынан Әғлиулла улы Раеф эшләй. Колхоз төҙөлгән мәлдәрҙә бер кемде лә раскулачивать итмәйҙәр, сөнки бер кемдең дә хеҙмәтселәре булмай. һәр хужалыҡ үҙ көсө менән көн күрә.1938 йылда Яңы-Ҡаратаулы айырым колхоз булып айырылып сыға, ул колхоз "Үрнәк"тип атала.Бөйөк Ватан һуғышы башланғанда ауылда ҡырыҡ хужалыҡ була. Ауылдан 57ир-егет һуғышҡа китә, шуларҙың егерме алтыһы әйләнеп ҡайтмай.Иҫке-Ҡаратаулы ауылын Малаяҙ тип йөрөтө башлағас, Яңы-Ҡаратаулыны Ҡаратаулыға әйләндерәләр.

Биләмә берәмектәренә инеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Теркәү йылы Улус, ауыл советы Өйәҙ, кантон, район Губерна, Республика Дәүләт
1757 улусы Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй Империяһы
1816 -се йорт -се Башҡорт кантоны Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы
1834 -се йорт -се Башҡорт кантоны Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы
1847 -се йорт -се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы
1859 -се йорт -се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы
1895 улусы Златоуст өйәҙе Өфө губернаһы Рәсәй империяһы
1920 улусы Мәсәғүт кантоны Автономлы Башҡорт ССР-ы Coat of arms of the Russian Soviet Federative Socialist Republic.svg РСФСР
1926 улусы Мәсәғүт кантоны Автономлы Башҡорт ССР-ы СССР СССР
1935 Мәсетле ауыл советы Малаяҙ районы Башҡорт АССР-ы СССР СССР
1941 Мәсетле ауыл советы Салауат районы Башҡорт АССР-ы СССР СССР
1990 Мәсетле ауыл советы Салауат районы Башҡортостан Республикаһы Рәсәй флагы Рәсәй Федерацияһы

Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ауылдың XX быуаттағы үҫеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)

Иҫәп алыу йылы һәм көнө Бөтә халыҡ Ир-егеттәр Ҡатын-ҡыҙҙар Ир-егеттәр өлөшө (%) Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)
1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)
1920 йыл 26 август
1926 йыл 17 декабрь
1939 йыл 17 ғинуар
1959 йыл 15 ғинуар
1970 йыл 15 ғинуар
1979 йыл 17 ғинуар
1989 йыл 12 ғинуар
2002 йыл 9 октябрь
2010 йыл 14 октябрь 364 182 182 50,0 50,0

Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.

1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны

Урамдары: Үҙәк, Көнсығыш, Йәштәр, Мәктәп, Яр буйы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ер-һыу атамалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тауҙар: Сейәле тау, Кәштәтау,Сатра, Беренсе ҡул, Икенсе ҡул, Өсөнсө ҡул, Боланбай, Ғиззәт ҡулы, Ҡарағайҙы ҡул. Алма тау. Шәйәхмәт тауы,

Йылғалар: Йүрүҙән, Йәшә, Ҡаран,

Шишмәләр: Аҡшишмә, Мәғрифә шишмәһе, Кәүҫәр шишмәһе

Ялан-бесәнлектәр:Ҡаран, Төбәк, Филат төбәге, Питтәнсә, Дәү ҡул. Умарта ҡулы

Таусыҡтар, түбәләр:

Башҡа урын-ер атамалары:Ҡыя юл, Салауат тишеге, Осто көйөҙ, Һырт, Аръяҡ, Аҡташ, Ҡыҙыл яр

Билдәле шәхестәр:[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Яңы Ҡаратаулыла тыуып-үҫкәндәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Шулай уҡ ҡарағыҙ: Мырҙалар ырыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Ҡаратаулы ырыуы
  • Мырҙалар ырыуы

Ҡушаматтар: Кәшил, Ыумас, Тартай , Өкө, Өсҡолаҡ, Кесерткән, Шәрәкәй, Күгат, Полтора, Хәким, Алла биргән[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Яңы Ҡаратаулы һәм ҡаратаулылар тураһында ваҡытлы матбуғат:[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сығанаҡтар:Доклад"Яңы -Ҡаратаулы" ауылының 70 йыллыҡ юбилейы"( Мырзахан Шәйәхмәт улы Галин 1986 йыл 16 июнь яҙҙы)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 119-120 с. – 304 с. — ISBN 5—295—02843—7 (рус.)

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]