Бишәүҙәр

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Бишәүҙәр
Дәүләт Flag of Russia.svg Рәсәй
Административ-территориаль берәмек Арҡауыл ауыл советы
Почта индексы 452493

Бишөүҙөр (рус. Бешевлярово) — Башҡортостандың Салауат районындағы ауыл.2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 220 кеше[1]. Почта индексы — 452493, ОКАТО коды — 80247810002.

Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Район үҙәгенә тиклем (Малаяҙ): 32 км
  • Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Арҡауыл): 3 км
  • Яҡындағы тимер юл станцияһы (Кропачево): 61 км

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Биләмә берәмектәренә инеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Теркәү йылы Улус, ауыл советы Өйәҙ, кантон, район Губерна, Республика Дәүләт
1757 улусы Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй Империяһы
1816 -се йорт 8-се Башҡорт кантоны Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы
1834 -се йорт 8-се Башҡорт кантоны Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы
1847 -се йорт 8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы
1859 -се йорт 8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы
1895 Мырҙалар улусы Өфө өйәҙе Өфө губернаһы Рәсәй империяһы
1920 Мырҙалар улусы Мәсәғүт кантоны Автономлы Башҡорт ССР-ы Coat of arms of the Russian Soviet Federative Socialist Republic.svg РСФСР
1926 Мырҙалар улусы Мәсәғүт кантоны Автономлы Башҡорт ССР-ы СССР СССР
1935 Мырҙалар-Мәсетле ауыл советы Малаяҙ районы Башҡорт АССР-ы СССР СССР
1941 Арҡауыл ауыл советы Салауат районы Башҡорт АССР-ы СССР СССР
1990 Арҡауыл ауыл советы Салауат районы Башҡортостан Республикаһы Рәсәй флагы Рәсәй Федерацияһы

Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1795 йылғы V йәниҫәп буйынса Бишәүҙәр атамалы ауыл теркәлгән. Рәсәй Фәндәр Академияһы ағза-корреспонденты, профессоры Р.Ғ. Кузеев Бишәүҙәр ауылы халҡының мәғлүмәтенә таянып, Үҫәргән ҡәбиләһенең Бишәй ырыуының бер өлөшө, Һаҡмар йылғаһы бассейнынан төньяҡ-көнсығышҡа хәрәкәт итеп, Йүрүҙән буйына күскән һәм ошо ауылға нигеҙ һалған тип яҙған. Ауылдың ике нәҫелен бишәй һәм бүре[2] тип йөрөтәләр. Был осорҙа унда 33 хужалыҡта 127 кеше йәшәгән.

1816 йылда ике ауыл: Бишәүҙәр һәм Бишәүҙәр (Яубүләк) иҫәпкә алынған. Беренсе ауыла 14 хужалыҡ булып, уларҙа 51 ир-ат һәм 37 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. Уларҙың ер биләмәләре 1864 йылдан башлап Мырҙалар улусының башҡа ауылдарынан айырым: ауылдан 3 саҡрым алыҫлыҡтағы Муҡшы йылғаһы буйлап 160 дисәтинә һөрөнтө ерҙәре урынлашҡан. Баҫыусылыҡта ныҡлы сәсеү әйләнеше булдырылмаған. Ерҙе көңгөр һуҡаһына оҡшаған һабандар менән һөргәндәр.

1834 йылда 28 хужалыҡта 70 ир-ат һәм 65 ҡатын-ҡыҙ, 1859 йылда 41 хужалыҡта 220 кеше йәшәгән.

Бишәүҙәр ауылы ауыл хужалығы аҙыҡ-түлеге менән сауҙа итеү урыны булған Арҡауылдан 2 саҡрымда ғына урынлашҡан.

1842 йылда 142 кешегә 42 сирек ужым һәм 173 сирек яҙғы ашлыҡ сәселгән. Ҡайһы берҙәр 2 сирек картуф сәскән. Ауылда 1-әр һуҡҡыс һәм елгәргес. 33 хужаыҡта 250 ат, 200 һыйыр, 69 һарыҡ, 22 кәзә булған. Айырым хужалыҡтарҙа 5-әр умарта һәм солоҡ булған. Йылына 8 һум менән 20 балыҡ тотоу урыны ҡуртымға бирелгән. Яҙын һәм көҙөн 20-гә яҡын кеше завод һәм тимер юл эшенә киткән. Ярлы халыҡ яҡындағы ҡасабаларҙа ялланып хеҙмәт иткән. Ауылда мәсет тә булған.

Ауылдың XX быуаттағы үҫеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1920 йылда Бишәүҙәр ауылының 76 хужалығында 354 кеше йәшәгән.

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)

Иҫәп алыу йылы һәм көнө Бөтә халыҡ Ир-егеттәр Ҡатын-ҡыҙҙар Ир-егеттәр өлөшө (%) Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)
1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)
1920 йыл 26 август
1926 йыл 17 декабрь
1939 йыл 17 ғинуар
1959 йыл 15 ғинуар
1970 йыл 15 ғинуар
1979 йыл 17 ғинуар
1989 йыл 12 ғинуар
2002 йыл 9 октябрь
2010 йыл 14 октябрь 220 104 116 47,3 52,7

Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.

1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны

Урамдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ер-һыу атамалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тауҙар:

Йылғалар:

Шишмәләр:

Ялан-бесәнлектәр:

Таусыҡтар, түбәләр:

Башҡа урын-ер атамалары:

Билдәле шәхестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡушаматтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бишәүҙәр һәм уның кешеләре тураһында ваҡытлы матбуғат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Шулай уҡ ҡарағыҙ: Мырҙалар ырыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7(рус.)
  • Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 112-113 с. – 304 с. — ISBN 5—295—02843—7 (рус.)

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]