Күҫәләр

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Күҫәләр
Дәүләт Flag of Russia.svg Рәсәй
Административ-территориаль берәмек Арҡауыл ауыл советы
Почта индексы 452493

Күҫәләр (рус. Куселярово) — Башҡортостандың Салауат районындағы ауыл, Арҡауыл ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 171 кеше[1]. Почта индексы — 452493, ОКАТО коды — 80247810003.

Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Арҡауыл): 9 км
  • Район үҙәгенә тиклем (Малаяҙ): 37 км
  • Яҡындағы тимер юл станцияһы (Кропачево): 67 км

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Биләмә берәмектәренә инеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Теркәү йылы Улус, ауыл советы Өйәҙ, кантон, район Губерна, Республика Дәүләт
1757 улусы Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй Империяһы
1816 -се йорт 8-се Башҡорт кантоны Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы
1834 -се йорт 8-се Башҡорт кантоны Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы
1847 -се йорт 8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы
1859 -се йорт 8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы
1895 улусы Өфө өйәҙе Өфө губернаһы Рәсәй империяһы
1920 Мырҙалар улусы Мәсәғүт кантоны Автономлы Башҡорт ССР-ы Coat of arms of the Russian Soviet Federative Socialist Republic.svg РСФСР
1926 Мырҙалар улусы Мәсәғүт кантоны Автономлы Башҡорт ССР-ы СССР СССР
1935 Арҡауыл ауыл советы Малаяҙ районы Башҡорт АССР-ы СССР СССР
1941 Арҡауыл ауыл советы Салауат районы Башҡорт АССР-ы СССР СССР
1990 Арҡауыл ауыл советы Салауат районы Башҡортостан Республикаһы Рәсәй флагы Рәсәй Федерацияһы

Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1795 йылда Күҫәләр атамаы ике ауыл булған. Береһендә 6 хужалыҡ һәм 29 кеше булған. Был төп тораҡ утары булған. Икенсеһендә 28 хужалыҡта 145 кеше, шул иҫәптән Урман-Күҙәй улусынан килгән 5 башҡорт ир-ат керҙәш йәшәгән. Артабанғы рәүиздәр бер ауылды ғына иҫәпкә алған.

Йүрүҙән йылғаһы ярындағы Күҫәләр ауылы Өфө ҡалаһынан 152 саҡрымда һәм ауыл хужалығы аҙыҡ-түлеге менән сауҙа иткән төп ерҙән, Арҡауылдан, 2 саҡрымда урынлашҡан. Төп ер биләмәһе ауыл эргәһендә, икенсеһе - Урмантау ҡулында урынлашҡан булған. Игенселек системаһы дөрөҫ булмаһа ла өс баҫыулыға яҡын булған. Арыш, һоло, борай, ҡарабойҙай, бойҙай, арпа, етен сәселгән.

1816 йылда Күҫәләрҙә 27 хужалыҡта 178 кеше йәшәгән. Үҙенең улдары Ҡарай, Сәйетбаттал, Йомаҙил менән йорт старшинаһы 72 йәшлек Рәхимҡол Томансин (алдағы старшина Томансы Йыуашкиндың улы), шулай уҡ указлы мулла һәм Әҙелгәрәй йәшәгән.

1834 йылда 280 кеше йәшәгән. Һәм 27 хужалыҡтың 16-һында (59 %) күп ҡатынлы ир-ат йәшәгән[2].

1842 йылда 312 кешегә 75 сирек ужым һәм 421 сирек яҙғы ашлыҡ сәскәндәр. 4 сирек участкаға ҡайһы бер хужалыҡтар картуф сәскән. 2 тирмән, хужалыҡтарҙа 4 елгәргес, 2 сорттарға айырыусы ҡоролма һәм 1 һуҡҡыс булған. Йәшелсә баҡсалары ла булған. 51 хужалыҡта 355 ат, 205 эре мөгөҙлө мал, 189 һарыҡ һәм 53 кәзә булған. Бөтә ауыл йә айырым хужалар тарафынан ерҙәрен ҡуртымға биреү алымы ҡулланылған. Тирмән ҡуйыу урынын һәм Оло Айыр, Бүжәй йылғаларында эшләгән һыу тирмәндәрен ҡуртымға биргәндәр. 2 бакалея кибете булған. Мәсет тә булған.

1859 йылда 74 хужалыҡта 368 кеше йәшәгән.

1890 йылдан Күҫәләрҙә Дыуан улусынан килгән урыҫтар ҙа йәшәгән.

Ауылдың XX быуаттағы үҫеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1920 йылғы совет йәниҫәбе 100 хужалыҡта йәшәгән 527 кешене иҫәпкә алған.

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)

Иҫәп алыу йылы һәм көнө Бөтә халыҡ Ир-егеттәр Ҡатын-ҡыҙҙар Ир-егеттәр өлөшө (%) Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)
1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)
1920 йыл 26 август
1926 йыл 17 декабрь
1939 йыл 17 ғинуар
1959 йыл 15 ғинуар
1970 йыл 15 ғинуар
1979 йыл 17 ғинуар
1989 йыл 12 ғинуар
2002 йыл 9 октябрь
2010 йыл 14 октябрь 171 89 82 52,0 48,0

Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.

1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны

Урамдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ер-һыу атамалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тауҙар:

Йылғалар:

Шишмәләр:

Ялан-бесәнлектәр:

Таусыҡтар, түбәләр:

Башҡа урын-ер атамалары:

Билдәле шәхестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Шулай уҡ ҡарағыҙ:[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡушаматтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ауыл ваҡытлы матбуғатта[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. (рус.) ISBN 978-5-87691-038-7.
  • Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978–5–295–04683–4 (рус.)
  • Земля салаватская, земля батыра. / Автор-составитель: Сабирьянова С. Г. — Уфа: АН РБ, Гилем, 2010. — 400 с. (рус.)
  • Административно-территори
  • Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 114 с. – 304 с. — ISBN 5—295—02843—7
  • tv-rb.ru/teleproekty/poznavatelno-razvlekatelnye/bashkorttar/

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]