Ҡалмаҡтар

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ауыл
Ҡалмаҡтар
Ил

Рәсәй

Федерация субъекты

Башҡортостан

Муниципаль район

Салауат районы

Координаталар

55°09′58″ с. ш. 58°11′11″ в. д.HGЯO

Сәғәт бүлкәте

UTC+6

Цифровые идентификаторы
Автомобиль коды

02, 102

ОКАТО коды

80 247 853 002

ОКТМО коды

80 647 453 106

Ҡалмаҡтар (Рәсәй)
Ҡалмаҡтар
Ҡалмаҡтар
Ҡалмаҡтар (Башҡортостан Республикаһы)
Ҡалмаҡтар

Ҡалмаҡтар (рус. Калмакларово) — Башҡортостандың Салауат районындағы ауыл, Салауат ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 208 кеше[1]. Почта индексы — 452496, ОКАТО коды — 80247853002.

Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Район үҙәгенә тиклем (Малаяҙ): 3 км
  • Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Малаяҙ): 3 км
  • Яҡындағы тимер юл станцияһы (Кропачево): 29 км

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡалмаҡтар ауылына 1729 йылда Ҡаратаулы ырыуы башҡорттарынан «мәңгелек биләү хоҡуғы»[2] алған ҡалмыҡ типтәрҙәре нигеҙ һалған. Ауыл әкрен үҫкән.

1795 йылда 8 хужалыҡта 26 ир-ат һәм 30 ҡатын-ҡыҙ, 1816 йылда - 74, 1834 йылда - 98 кеше йәшәгән.

1798-1865 йылдарҙағы кантон идаралығы осоронда Ҡалмаҡтар ауылы 8-се лә, 9-сы ла йорттарға керетелмәгән, ә Типтәр командаһында торған. Оҙаҡ ҡына дәүер типтәр тип йөрөтөлгәндәр. Яйлап типтәрҙәр башҡорттар тарафынан ассимиляцияланған.


Биләмә берәмектәренә инеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Теркәү йылы Улус, ауыл советы Өйәҙ, кантон, район Губерна, Республика Дәүләт
1757 улусы Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй Империяһы
1816 -се йорт Типтәр командаһы Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы
1834 -се йорт Типтәр командаһы Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы
1847 -се йорт Типтәр командаһы, Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы
1859 -се йорт Типтәр командаһы, Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы
1895 улусы Өфө өйәҙе Өфө губернаһы Рәсәй империяһы
1920 Мырҙалар улусы Мәсәғүт кантоны Автономлы Башҡорт ССР-ы Coat of arms of the Russian Soviet Federative Socialist Republic.svg РСФСР
1926 Нәсибаш улусы Мәсәғүт кантоны Автономлы Башҡорт ССР-ы СССР СССР
1935 Ҡаратаулы ауыл советы Малаяҙ районы Башҡорт АССР-ы СССР СССР
1941 Малаяҙ ауыл советы Салауат районы Башҡорт АССР-ы СССР СССР
1990 Малаяҙ ауыл советы Салауат районы Башҡортостан Республикаһы Рәсәй флагы Рәсәй Федерацияһы

Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1859 йылда Ҡалмаҡтарҙа 140 кеше йәшәгән. Игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр.

Ер биләү община формаһында булған. 1859 йылдан килгән 72 рәүиз йәне иҫәбенә бирелгән ер биләмәләренән 1889 йылда бар булған йән иҫәбенә - 128 йән - күскәндәр.

Сәсеү әйләнеше ҡалдаулы булған. Бөтә хужалыҡтар ҙа тупраҡты тиреҫ менән ашламаған.

XIX быуат аҙағында ауылда 2 һуҡҡыс, 4 елгәргес булған. Яҙғы ашлыҡтарҙан һоло һәм бойҙай өҫтөнлөкөлө булған. Арыш уңышы 1 дисәтинәнән 75 бот, бойҙай уңышы - 45 бот.

Ҡалмаҡтар ауылы эргәһендә 1780 йылғы картала Киҙаяҡ ауылы һәм 1740 йылғы ихтилал материалдарында Ҡусаҡ ауылы ла күрһәтелгән булған[3].

Ауылдың XX быуаттағы үҫеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Совет йәниҫәбенән күренеүенсә, 1920 йылда Ҡалмаҡтарҙа 76 хужалыҡта 388 кеше йәшәгән.

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)

Иҫәп алыу йылы һәм көнө Бөтә халыҡ Ир-егеттәр Ҡатын-ҡыҙҙар Ир-егеттәр өлөшө (%) Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)
1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)
1920 йыл 26 август
1926 йыл 17 декабрь
1939 йыл 17 ғинуар
1959 йыл 15 ғинуар
1970 йыл 15 ғинуар
1979 йыл 17 ғинуар
1989 йыл 12 ғинуар
2002 йыл 9 октябрь
2010 йыл 14 октябрь 208 91 117 43,8 56,3

Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.

1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны

Урамдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ер-һыу атамалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тауҙар:

Йылғалар:

Шишмәләр:

Ялан-бесәнлектәр:

Таусыҡтар, түбәләр:

Башҡа урын-ер атамалары:

Билдәле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡалмаҡтарҙа тыуып-үҫкәндәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Ҡаратаулы ырыуы

Ҡушаматтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡалмаҡтар һәм ҡалмаҡтар халҡы тураһында ваҡытлы матбуғат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7(рус.)
  • Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 120-121 с. – 304 с. — ISBN 5—295—02843—7 (рус.)
  • tv-rb.ru/teleproekty/poznavatelno-razvlekatelnye/bashkorttar/

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Численность и размещение населения Республики Башкортостан по данным Всероссийской переписи населения 2010 года. Статистический сборник.  (рус.)
  2. ЦГИА РБ. Ф.2. Оп.1. Д.4906, 4923. Л.14
  3. Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 120-121 с. – 304 с. — ISBN 5—295—02843—7