Учалы (ауыл)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Учалы
Учалы
Рәсми атамаһы Учалы
Дәүләт Flag of Russia.svg Рәсәй
Административ үҙәге Учалы ауыл Советы (Учалы районы)[1]
Административ-территориаль берәмек Учалы ауыл Советы (Учалы районы)
Халыҡ һаны 6049 кеше (2010)[2]
Сәғәт бүлкәте UTC+05:00[d]
Почта индексы 453731

Учалы (рус. Учалы) — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 6049 кеше[3]. Почта индексы — 453731, ОКАТО коды — 80253896001.

Учалы ауылы Учалы ҡалаһынан 5 км алыҫлыҡта ята. Ауылда 6049 кеше йәшәй. Райондың иң эре тораҡ пункты (үҙәгенән һуң).

Ауыл аша Учалы — Мейәс — Силәбе автомобиль юлы үтә.

Ауылда район китапханаһы, район мәҙәниәт һарайы, тимер юл станцияһы, мәсет, балалар йорто (социаль приют) урынлаша.

Учалы ауылға инеү гранит стеллаһы. «1737» хәрефтәре менән
Учалы ауылыныӊ яӊы мәсете һәм йорттар

Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Учалы ауылына 1737 йылда нигеҙ һалынған.

1744—1917 йылдарҙа Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе Учалы-типтәр волосы үҙәге булған.

1930—1965 йылдарҙа Учалы районының үҙәге.

Билдәле шәхестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Атамаһының тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

«Учалы» исеме ауыл эргәһендәге күл атамаһынан килә. XVIII быуаттың бөтә документтарында һәм 1786 йылғы картала был күл Ачулы — Асулы тип бирелгән. Уның башҡортса мәғәнәһен ҡайһы бер ғалимдар «асыулы» һүҙенә бәйләй, икенселәр иһә «асылы» — әсе, татырлы һуҙенән алынған тип аңлата; «юшалы» (йәшмәле) тигән аңлатма ла бар.

Бер риүәйәт буйынса, Учалы исеме «Үс алды» һүҙенән килә. XIV быуатта Аҡһаҡ Тимер Туҡтамыш ханды еңеп, уның союздаштары булған бер-нисә башҡорт ырыуын юҡҡа сығарған урын тип аңлатыла.

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)

Иҫәп алыу йылы һәм көнө Бөтә халыҡ Ир-егеттәр Ҡатын-ҡыҙҙар Ир-егеттәр өлөшө (%) Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)
1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)
1920 йыл 26 август
1926 йыл 17 декабрь
1939 йыл 17 ғинуар
1959 йыл 15 ғинуар
1970 йыл 15 ғинуар
1979 йыл 17 ғинуар
1989 йыл 12 ғинуар
2002 йыл 9 октябрь
2010 йыл 14 октябрь 6049 3086 2963 51,0 49,0

Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.

1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны

Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 12 км
  • Яҡындағы тимер юл станцияһы (Учалы): 0 км

Мәғариф[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Советтар Союзы Геройы Сөнәғәтуллин Йәүҙәт Ғүмерҙәк улы исемендәге һөнәрселек училищеһы
  2. Учалы ауыл урта мәктәбе
  3. Учалы ауылы башҡорт гимназияһы

Иҡтисад[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Рәсәй тимер юлдарының Көньяҡ Урал тимер юлының Межозерный-Учалы — Мейәс тимер юлында Учалы станцияһы. Мейәс–Учалы (Көньяҡ Урал тимер юлы, Башҡортостан Республикаһы буйлап 97 км). Учалы районы аша үтә. 1959 йылда төҙөлгән.
  2. «Учалинская райсельхозтехника» ЯСЙ, Башҡорт МТС-ы филиалы
  3. «Башкирнефтепродукт» ЯСЙ Нефтебазаһы, Учалы филиалы
  4. Учалы район юл ремонтлау-төҙөү идаралығы, «Башкиравтодор» ДУП филиалы
  5. «Учалы элеваторы» ЯСЙ
  6. Учалы метостанцияһы, «Башгидромет» ДУП ойошмаһы
  7. «Учалы майсырзаводы» ЯСЙ

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]