Сталин Иосиф Виссарионович

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
(Иосиф Сталин битенән йүнәлтелде)
Перейти к навигации Перейти к поиску
Иосиф Виссарионович Сталин
Иосиф Виссарионович Джугашвили
груз. იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი
Иосиф Виссарионович Сталин
Флаг
1-й СССР Министрҙар Советы председателе
19 март 1946 — 5 март 1953
Алдан килеүсе: Вазифа раҫланған; СССР Халыҡ Комиссарҙары Советы председателе
Дауамсы: Георгий Максимилианович Маленков
Флаг
1-й СССР Ҡораллы Көстәре Халыҡ комиссары
25 февраль 1946 — 3 март 1947
Алдан килеүсе: Вазифа раҫланған; СССР-ҙың Оборона Халыҡ комиссары
Дауамсы: Николай Александрович Булганин
15 март 1946 — СССР Ҡораллы Көстәре министры
Флаг
3-й СССР Оборона Халыҡ комиссары
19 июль 1941 — 25 февраль 1946
Алдан килеүсе: Семён Константинович Тимошенко
Дауамсы: Вазифа бөтөрөлә; СССР Оборона Халыҡ комиссары
Флаг
4-й СССР Халыҡ комиссарҙары Советы председателе
6 май 1941 — 15 март 1946
Алдан килеүсе: Вячеслав Михайлович Молотов
Дауамсы: Вазифа бөтөрөлә; СССР Халыҡ комиссарҙары Советы председателе
Флаг
1-й РСФСР эшсе-крәҫтиәндәр инспекцияһы Халыҡ комиссары
24 февраль 1920 — 25 апрель 1922
Алдан килеүсе: Вазифа раҫлана; РСФСР дәүләт контроле халыҡ комиссары
Дауамсы: Александр Дмитриевич Цюрупа
Флаг
2-й РСФСР дәүләт контроле халыҡ комиссары
30 март 1919 — 7 февраль 1920
Алдан килеүсе: Ландер, Карл Иванович
Дауамсы: Вазифа бөтөрөлә; РСФСР эшсе-крәҫтиәндәр инспекцияһы Халыҡ комиссары
Флаг
1-й РСФСР милләт эштәре буйынса Халыҡ комиссары
26 октябрь (8 ноябрь1917 — 7 июль 1923
Алдан килеүсе: Вазифа бөтөрөлә
Дауамсы: Вазифа бөтөрөлә
Флаг
1-й ЦК ВКП(б) Генераль секретары
3 апрель 1922 — 10 февраль 1934
Алдан килеүсе: Вазифа булдырыла
Дауамсы: Вазифа бөтөрөлә
 
Дине: атеизм
Тыуған: 21 декабрь 1879({{padleft:1879|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:21|2|0}})
Гори, Тифлисс губернаһы, Рәсәй империяһы
Үлгән: 5 март 1953({{padleft:1953|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:5|2|0}}) (73 йәш)
Волынское, Кунцев районы, Мәскәү өлкәһе, СССР
Ерләнгән: В. И. Ленина һәм И. В. Сталин мавзолейы (1953—1961); Кремль стенаһында некрополь (1961)
Династия: род Сталина[d][1]
Исеме: груз. იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი
Атаһы: Виссарион Иванович Джугашвили
Әсәһе: Екатерина Георгиевна Геладзе
Ҡатыны: Сванидзе Екатерина Семёновна (1904—1907)
Аллилуева Надежда Сергеевна (1919—1932)
Балалары: улдары: Яков (1907—1943) и Василий (1921-1962)
дочь: Светлана (1926—2011)
приёмный сын: Артём (1921-2008)
Партия: КПСС (18981953)
Белеме: Тбилиси дини семинарияһы
Горийское духовное училище[d]
 
Хәрби хеҙмәте
Хеҙмәт иткән йылдары: 19181922
19411953
Принадлежность: Рәсәй Совет Федератив Социалистик Республикаһы РСФСР
Совет Социалистик Республикалар Союзы СССР
Ғәскәр төрө: Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһы
Звание: Ҡалып:СССР, Генералиссимус
Командовал: РВСР ағзаһы (1918—1922)
Төньяҡ Кавказ хәрби округы (1918)
Көньяҡ фронта хәрби революцион советы председателе (1918)
СССР Ҡораллы Көстәренң Главнокомандующийы (1941 йылдан)
СССР)
Сражения: Рәсәйҙә Граждандар һуғышы, Мәскәү өсөн ҡаты һуғыш[d], Беренсе донъя һуғышы, Икенсе бөтә донъя һуғышы, Совет-поляк һуғышы һәм Бөйөк Ватан һуғышы
 
Автограф: Stalin Signature.svg
 
Наградалары:
Советтар Союзы Геройы — 1945 Социалистик Хеҙмәт Геройы — 1939
«Победа» ордены
«Победа» ордены
Ленин ордены — 1939 Ленин ордены — 1945 Ленин ордены — 1949 Ҡыҙыл Байраҡ ордены  — 19
Ҡыҙыл Байраҡ ордены  — 1919 Ҡыҙыл Байраҡ ордены  — 1930 Орден Суворова I степени  — 06.11.1943
«Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияға XX йыл» миҙалы
«Мәскәүҙе обороналаған өсөн» миҙалы Медаль «За победу над Германией в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» «Японияны еңгән өсөн» миҙалы
«В память 800-летия Москвы» миҙалы
Монголия Халыҡ Республикаһы Геройы
Республика ордены (Тыва)— 1943
Сухэ-Батор ордены
Сухэ-Батор ордены
«Японияны еңгән өсөн» миҙал
Ҡалып:Медаль 25 лет Монгольской Народной Революции
I дәрәжә Аҡ арыҫлан ордены I дәрәжәләге «Еңеү өсөн» Аҡ арыҫлан ордены — 1945
Ҡалып:Чехословацкий Военный крест 1939 (дважды)

Депутат ВС СССР

Ио́сиф Виссарио́нович Ста́лин (ысын фамилияһы — Джугашви́ли, груз. იოსებ ჯუღაშვილი; 6 [18] декабрь 1878 (рәсми мәғлүмәт буйынса 9 (21) декабрь 1879(18791221)), Гори, Тифлис губернаһы, Рәсәй империяһы — 5 март 1953, Волынское, Кунцев районы, Мәскәү өлкәһе, СССР) Рәсәй империяһы — революционер, совет сәйәси, дәүләт, хәрби һәм партия эшмәкәре; Халыҡ-ара коммунистик һәм эшселәр хәрәкәте эшмәкәре, марксисм-ленинизмдың теоретигы һәм пропагандисы.

Сталин йәшәгән осорҙа уның 1934 йылға тиклем яҙылған әҫәрҙәре 13 томда нәшер ителә. 1920 йылдарҙың аҙағынан 1953 йылда үлгәнгә тиклем СССР-ҙың алыштырғыһыҙ етәксеһе.

Сталин хакимлек иткән дәүерҙә СССР һәм донъя тарихында мөһим ваҡығалар була: индустриалләштереү, коллективлаштырыу, кулакты юҡҡа сығарыу, ҙур террор, репрессиялар, халыҡтарҙы депортациялау, ГУЛаг лагерҙары булдырыу, 1932—1933 йылдарҙағы аслыҡ, Финляндияға баҫып инеү, СССР-ҙы Милләттәр Лигаһынан сығарыу, Ҡыҙыл Армияла репрессиялар, Икенсе донъя һуғышы, Көнбайыш Европа һәм Көнсығыш Азия илдәрендә социалистик ҡоролош төҙөү, шәхес культы, тоталитаризм диктатураһы[2], совет атом бомбаһын эшләү, һалҡын һуғыш башланыу.

Һаналған ваҡиғалар буйынса йәмғиәт фекере төрлөлөгө һәм күп осраҡта ҡапма-ҡаршылығы менән айырыла.

Сығышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Генеалогияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иосиф Джугашвили грәзин ғаиләһендә (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа[lower-alpha 1] Сталиндың ата-бабалары осетин сығышлы булған тип яҙыла) Тифлис губернаһы Гори ҡалаһында тыуған һәм сығышы буйынса түбән ҡатламдан булған[3].

Сталин иҫән саҡта һәм уның вафатынан һуң оҙайлы ваҡыт 1979 йылдың 9 (21) декабрендә тыуған, тип һанала, әммә һуңынан тикшеренеүселәр[4][5]Иосифтың тыуған датаһы — 1878 йылдың 6 (18) декабре 1878 — һәм суҡыныу датаһы 1878 йылдың 17 (29) декабре, тип билдәләйҙәр[lower-alpha 2].

Сталиндың тән зәғифлектәре була: һул аяғында икенсе һәм өсөнсө бармаҡтары ҡушылған, йөҙө шаҙра[3]. 1885 йылда Иосифты фаэтон бәреп китә[6], малайҙың аяғы һәм ҡулы ныҡ йәрәхәтләнә; бынан һуң ғүмере буйы уның һул ҡулы терһәктә аҙағына тиклем тураймай һәм шуға күрә һул ҡулы уң ҡулынан ҡыҫҡараҡ күренә.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Комментарийҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Существует версия, согласно которой фамилия Джугашвили — не грузинская, а осетинская. Версии об осетинском происхождении семьи Сталина рассматриваются в работе российского историка А. В. Островского (см.: Островский А. В. Кто стоял за спиной Сталина? — М.; СПб.: Олма-Пресс; Нева, 2002. — 638 б. — ISBN 5-7654-1771-X ; 5-224-02997-X.). Одноклассник Иосифа Джугашвили по семинарии И. Иремашвили в своей книге «Сталин и трагедия Грузии», изданной в Германии на немецком в 1932 году в издательстве Verfasser, утверждает, что отец Сталина Бесо Иванович Джугашвили «по национальности осетин»
  2. Историк Г. И. Чернявский пишет, что в книге регистраций Успенского собора в г. Гори значится имя Иосифа Джугашвили и далее следует запись: «1878. Родился 6 декабря. Крестился 17-го декабря. Родители — жители города Гори крестьянин Виссарион Иванов Джугашвили и его законная жена Екатерина Георгиевна. Крёстный отец — житель Гори крестьянин Цихатришвили». Им делается вывод, что подлинной датой рождения Сталина является 6 (18) декабря 1878 года. Отмечается, что, по сведениям Санкт-Петербургского губернского жандармского управления, датой рождения И. В. Джугашвили значится 6 декабря 1878 года, а в документах Бакинского жандармского управления годом рождения помечен 1880 год. В то же время встречаются документы полицейского ведомства, где годом рождения Иосифа Джугашвили значатся 1879 и 1881 годы. В документе, собственноручно заполненном И. В. Сталиным в декабре 1920 года, — анкете шведской газеты Folkets Dagblad Politiken[en] — значится год рождения — 1878-й. Существует мнение, что дата рождения была перенесена на год вперёд самим Сталиным, поскольку 1928 г. мало подходил для празднования 50-летнего юбилея: в стране происходили волнения крестьян в связи с искусственным повышением цен на промышленные товары, имелись и другие проблемы. Лишь к 1929 году Сталину удалось окончательно укрепить режим личной власти . Поэтому этот год и был выбран для празднования юбилея, соответственно чему была выбрана и подходящая официальная дата рождения(Марк Крутов. Когда родился Сталин? // Радио «Свобода», 14 апреля 2014.)

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 20th Century Press Archives — 1908.
  2. Большой энциклопедический словарь. / Под ред. А. М. Прохорова. 2-е изд. — М.: Норинт, 2004. ISBN 5-7711-0004-8
  3. 3,0 3,1 Даниель Ранкур-Лаферриер. Психика Сталина. — М.: Прогресс-Академия, 1996. — С. 12.
  4. Китаев И., Мошков Л., Чернев А. Когда родился И. В. Сталин // Известия ЦК КПСС, 1990. № 11.
  5. Георгий Чернявский. Когда на самом деле родился Сталин и почему это важно Архивная копия от 2 июнь 2019 на Wayback Machine // Каскад, № 210, 26.03.2004.
  6. Рыбас С. Ю. Сталин. / 2-е изд. — М.: Молодая гвардия, 2010. — (ЖЗЛ) — С. 11. — ISBN 978-5-235-03281-1

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]